• BIST 97.232
  • Altın 241,324
  • Dolar 6,2862
  • Euro 7,3782
  • Bolu 24 °C
  • İstanbul 26 °C
  • Ankara 28 °C

Belgelerle Bolu’nun Yakın Geçmişinden Esintiler- 7 MEHMET AKİF ERSOY'UN DAMADI MİTHAT KEMAL BEY (ALGÜLOĞLU)

Belgelerle Bolu’nun Yakın Geçmişinden Esintiler- 7 MEHMET AKİF ERSOY'UN DAMADI MİTHAT KEMAL BEY (ALGÜLOĞLU)

  Hazırlayan: Mehmet Tunçkol -(Belgelerle Bolu’nun Yakın Geçmişinden Esintiler- 7)

Eğitimci/ araştırmacı  Mehmet Tunçkol’un  Bolu’nun  yakın geçmişine dair bulguları, belgeleri ve incelemeleri Bolu Gündem’de devam ediyor.

   Mehmet Tunçkol, geçmişten günümüze Bolu tarihinde  gizli kalmış belgeleri, bugünümüze yön vermiş kişilikleri, belgelere dayanarak  kamuoyunu aydınlatmaya devam ediyor.

    İşte Mithat Kemal Bey

Mehmet Akif Ersoy’un damadı. Ulusal Kurtuluş Savaşı’nda  Bolu  mutasarrıflığı  sınırları dahilinde  önemli görevler almış tarihi bir kişilik.                                   

MEHMET AKİF ERSOY'UN DAMADI MİTHAT KEMAL BEY (ALGÜLOĞLU)

     Mithat Kemal (Algüloğlu), II. Meşrutiyet’in ilanından Cumhuriyet’in ilk yıllarına uzanan devrede, Bolu’nun idari ve siyasi yaşamında çok önemli görevler üstlenmiş bir isimdir.

   Mithat Kemal Bey,1889 Ankara-Ayaş doğumludur. Lise eğitimini Bolu İdadisi’nde tamamlamıştır. Mülkiye’yi de 1911’de bitirmiş, kısa bir süre Ankara’da maiyet memurluğu yaptıktan sonra, Bolu’ya Encümen Kâtibi olarak tayin edilmiştir.

      Mehmet Akif( Ersoy)’in damadı olan Mithat Kemal Bey, 1914 yılı öncesinde Bolu’da “Ferda” isimli bir dergi çıkarır. I. Dünya Savaşı yıllarında, İttihat ve Terakki yöneticileri ile anlaşmazlığa düşer, İttihatçılar tarafından tehdit edilir. Bir dönem Bolu’dan ayrılır, Çorum-Mecitözü Kaymakamlığı’na tayin edilir. Kurtuluş Savaşı’nın arifesinde Bolu’ya geri döner.

          Mithat Kemal Bey, Bolu bölgesinde kurulan ilk Müdafaai Hukuk Cemiyeti olan, Gerede MHC’nin kurucusu olur. Bolu’da oluşturulan Kuvayı Milliye örgütlenmesinin ilk mümessilidir. Bolu Redd-i İlhak Cemiyeti kurucusu, Bolu MHC’nin kurucu üyesi, Bolu Geçler Birliği Başkanı olarak aktif siyasi görevlerde bulunan  Mithat Kemal Bey, idari olarak da ; Çarşamba(Seben) Nahiye Müdürlüğü, Bolu Livası Encümen Kâtipliği, Başkâtipliği, Gerede Kaymakam Vekilliği, Bolu Mutasarrıf Vekilliği görevlerinde bulunmuştur..

     Sivas Kongresi; Ulusal Kurtuluş Savaşı’nın en önemli örgütlenme ve eylem adımlarından birisidir. Anadolu ve Rumeli MHC’ lerinin aynı örgüt çatısı altında birleştirildiği, İstanbul Hükümetine karşı, Heyet-i Temsiliye’nin bütün ülkeyi temsil ettiğinin ilan edildiği, manda ve himaye anlayışlarının reddedildiği, her türlü işgale karşı top yekûn savunma ve direnme kararlarının alındığı Sivas Kongresi’ne çağrılı olan delegelerin önemli bir bölümü katılamamıştır.İstanbul Hükümeti’ne sadık idarecilerin ve İşgal kuvvetlerinin engellemeleri yüzünden birçok vilayet, mutasarrıflık ve kazanın delegeleri, Sivas Kongresi’ne katılmaktan çekinmişlerdir.…

         Erzurum’dan Sivas’a geçişi sırasında, Mustafa Kemal’in yakalanması için;(İstanbul’un emri üzerine)Elazığ Valisi Ali Galip’in Dersim yöresindeki aşiretleri kışkırttığını, Malatya Mutasarrıfı’nın ve İngiliz istihbarat binbaşısı Nowil’in(Noel) bölgedeki bazı aşiretleri Sivas Kongresi’nin engellenmesi amacıyla örgütlediğini, kışkırttığını da görüyoruz. Sivas valisi Reşit Bey’in de, Fransız Jandarma Binbaşısı ve istihbarat subayı Müfettiş Brunot tarafından  ; “ Sivas Kongresi’nin toplanmasına izin verirseniz Sivas’ı işgal ederiz!” diyerek  tehdit edildiğini görüyoruz. Bu engelleme girişimleri başarısız olunca, Harput Valisi Ali Galip, İstanbul’a kaçar. Doğudaki aşiretleri kışkırtmakla görevlendirilmiş İngiliz istihbaratından Binbaşı Noel de, yurt dışına kovulur…

        Sivas Kongresi kararlarının açıklanmasından sonra Mustafa Kemal Paşa; Damat Ferit Paşa Hükümeti’ne, Dâhiliye Nazırı Adil Bey’e bu engelleme girişimleri nedeniyle protesto telgrafları gönderir. Bu gelişmeleri takip eden günlerde; İstanbul Hükümeti’nin işbirlikçi ve teslimiyetçi tavrını gören birçok vilayet, mutasarrıflık ve kaza, İstanbul Hükümeti ile bağlarının kesildiğini bildiren protesto telgrafları çekerek, Damat Ferit Hükümeti’ni istifa etmek zorunda bırakırlar...

     Bu dönemde Bolu Mutasarrıfı olan Ali Haydar Bey, İstanbul ile Bolu’nun idari bağlarının kesildiğini bildiren telgrafı çekmekte tereddüt eder… Gerede Kaymakam vekilliği görevinde bulunan Mithat Kemal Bey, yanına derme çatma silahlı birlikler toplayarak Bolu’ya gelir , (4 Eylül -11 Eylül 1919 tarihleri arasında gerçekleştirilen ) Sivas Kongresi’nde alınan kararları, on bir gün sonra halka duyurur ve telgrafhaneye giderek; “Bolu Mutasarrıflığı’nın İstanbul Hükümeti ile bağlarının kesildiğini” bildiren telgrafı, İstanbul Hükümeti’ne gönderir… Telgrafın altında ; ”Bolu Mutasarrıf Vekili Mithat Kemal”  imzası vardır!  Mithat Kemal Bey; Hilafet İsyanları-İç Savaş döneminde de, Bolu’yu isyancıların elinden kurtaran Nazım Bey’le ( Şehit Miralay Nazım Bey)birlikte çalışır, 4.Fırka’nın oluşturulmasında, cephedeki askeri birliklere yardımların toplanmasında, Bolu Gençler Birliği Başkanı olarak, ön saflarda hizmet verir.

     Mithat Kemal Bey’in, “Ayanlar Devrinde Bolu” adlı bir eseri vardır. Mithat Kemal Bey  ( Müdafaa-i Milliye Menfaatine, Bolu Matbaası’nda, 1334 (1915/1916) yılında basımı yapılan) bu eserini, Bolu’daki Milli Mücadele’nin önemli isimlerinden Kepekçizade Tevfik Efendi’ye ithaf etmiştir. Eser; 1809/10–1812/13 döneminin Bolu Sancağı’na ilişkin, önemli ekonomik, sosyal ve siyasi bilgileri içermektedir. Mithat Kemal Bey, bu çalışmasının diğer bölümlerini, Bolu’dan ayrılması nedeniyle tamamlayamamıştır.

          Cumhuriyet döneminde, ülkenin değişik yerlerinde kaymakamlık, valilik görevlerinde bulunan Mithat Kemal Bey, son görevi olan Siirt Valiliği sırasında rahatsızlanarak İstanbul’a gelir ve 1938 yılında vefat eder…

Mithat Kemal Bey hakkında, bazı kaynak eserlerde yer alan özet bilgileri aktarıyoruz… 

BOLU, ANKARA TBMM HÜKÜMETİ’NE BAĞLANIYOR

Doç.Dr. Ali SARIKOYUNCU

       “Mithat Kemal (Algüloğlu); 1889 yılında Ankara’da doğmuştur.1911 yılında, Mülkiye Mektebi’ni bitirmiştir. Ankara’da maiyet memuru olarak bir müddet çalıştıktan sonra, Bolu Livası Encümen Kâtipliği’ne, oradan da Temmuz 1914’de Çarşamba(Seben) Bucak Müdürlüğü’ne atandı. Tekrar Bolu’ya gelerek Encümen Başkâtibi oldu.(…)Mustafa Kemal Paşa, Albay Osman Bey’e, Bolu Mutasarrıfı’na İstanbul ile bağlantısını koparması hususunu bildirmesi talimatını verdi. Mıntıka Komutanı, Paşa’dan aldığı bu emri hemen Bolu Mutasarrıflığı’na ulaştırdı. Ancak Mutasarrıf Ali Haydar Bey, İstanbul’la Bolu’nun ilişkisini kesme işini savsakladı. Bunun üzerine Mithat Kemal (Algüloğlu),derme çatma silahlı güçlerini yanına alarak telgrafhaneye gitti ve Bolu eşrafını yanına çağırttı. Burada Mithat Kemal Bey, gelenlere Sivas Kongresi’nin aldığı kararları açıkladı. Ayrıca, İstanbul ile olan irtibata son verilmesi gerektiğini anlattı. Aynı zamanda İstanbul’a durumu 22 Eylül 1919’da çektiği telgrafla bildirdi. Telgrafı Bolu Mutasarrıfı olarak imzalamaktan çekinmedi. Bütün bu olaylar olurken, Mutasarrıf Ali Haydar Bey hasta olduğu gerekçesiyle evinde bulunuyordu. Böylece Kastamonu’dan sonra Bolu Livası da İstanbul ile olan ilişiğini kesiyordu.

           Bundan sonra Mithat Kemal Bey’in Liva ilçelerine birer telgraf gönderdiğini görüyoruz. O,bu telgraflarında; Ulusal isteğe karşı koyan Ferit Paşa Kabinesi ile ilişiğin kesildiğine değin padişaha telgraf çekilmesi ve telgrafın çekildiğine değin cevabın beklendiğini bildirdi. Mithat Bey’in telgrafları çevrede etkisini göstermekte gecikmedi. Nitekim 25 Eylül 1919 tarihinde Zonguldak Müftüsü İbrahim Efendi ile Belediye Başkanı İbrahim Bey’in imzalarıyla Heyeti Temsiliye Başkanlığı’na gönderilen yazıda Ferid Paşa Hükümeti protesto edilmekteydi. (…) Mithat Kemal Bey önderliğinde Bolu merkezde başlayan bu milli çalışmalara kısa bir süre sonra Mutasarrıf Ali Haydar Bey de katıldı. Nitekim Ali Haydar Bey, 29 Eylül 1919 tarihinde Mustafa Kemal Paşa’ya gönderdiği telgrafında ‘ Emr-i devletleri harfiyen infaz edilmektedir’ demektedir. Ayrıca Ali Haydar Bey, 9 Ekim 1919’da Mustafa Kemal Paşa’ya telgraf göndererek başarılarını kutlamıştır. Diğer taraftan 27 Eylül 1919 tarihinde de Mudurnu ilçesi Mithat Kemal Bey’in yukarıda zikredilen telgrafına uyarak İstanbul ile ilişkisini kesmiştir. Ayrıca; 15 Ekim 1919’da Dr.Fuat Bey başkanlığında Bolu Müdafaai Hukuk Cemiyeti de kurulmuştur.”

” Milli Mücadelede Zonguldak ve Havalisi.Doç.Dr. Ali Sarıkoyuncu.Ankara-1992 (S.112..115)

 

II MİTHAT KEMAL BEY (Mehmet Akif Ersoy’un Damadı) 

Dr.Hüseyin SARI

          “… Bolu’nun ilk aşamada Milli Mücadele yanında yer almasında aktif rol oynayan Mithat Kemal Bey, aslen Ankara’nın Ayaş Kazası’ndandır. Mülkiye’yi bitirmiş, Bolu’da evlenip uzun süre bu kentte görev yapmıştır. Kendisi milli şairimiz Mehmet Akif Ersoy’un damadıdır. Bir İttihatçı olmasına rağmen, zamanla İttihat ve Terakki yönetimine ters düşmüş, hatta dışlanmıştır. Bolu’da kaldığı süre içerisinde Hürriyet ve İtilaf Fırkası’nın aktif üyesi Hacı Abdulvahap Efendi (isyanlar sırasında asılan) ile de samimi dostluk tesis etmiştir. “Anadoluculuk” siyasetini benimseyen Mithat Kemal Bey, 1914 öncesi “Ferda” isimli bir de dergi çıkarmıştır. İttihatçıların kendisini tehdit etmesi üzerine Mecitözü Kaymakamlığı’na atanan Mithat Kemal, Milli Mücadelenin başladığı yıllarda tekrar Bolu’ya İaşe Müdürü olarak gelir ve Müdafaai Hukuk Cemiyeti’nin örgütlenmesine öncülük ettiği gibi, ona uzun süre başkanlık da yapar. Bolu Müdafaai Hukuk Cemiyeti’nin ilk yönetim kurulunda kurucu üye sıfatıyla; Mithat Kemal Bey, Tahir Bey (Hitit),İlyaszade Hafız Hakkı Efendi, Kepekçizade Tevfik Efendi, Müftü Ahmet, Ahmet Recai Efendi, Şeyh Nurettin, Hafız Arif Efendi, Hacı Durmuşzade Mehmet Efendiler görev yapmışlardı. Bolu’da Milli Mücadele ruhunu örgütleyen bu öncü kadronun çalışmalarıyla ilgili belgeler, maalesef isyanlar sırasında gizlendiği karargâh binasının taban tahtaları altında fareler tarafından yenmişti. Bu nedenle, bu konudaki bilgiler o günleri yaşayanların hafızalarında süzülerek gelen kırıntılardan derlenmedir. Gerçekten de Müdafaai Hukuk’un çalışmalarıyla, kısa bir sürede bir Milis Alayı teşekkül ettirilerek, komutanlığına Yedek Üsteğmen Razi (Bostancıoğlu),Bölük komutanlıklarına Sipkat (Karamanoğlu) ile Mehmet (Süvari) Beyler getirilir. Bölük mevcutlarını Bolulu gönüllü erlerin teşkil ettiği Milis Alayı’nın eğitim sahası da bugünkü panayır alanı olan Karaçayır’ dır. Bölük çavuşları genelde Bolu’nun milli giysileri içerisinde görevlerini bütün ciddiyetleri ile yapan güngörmüş insanlardı. Milisler, üniforma olarak fermana zıbka, belde acem şalı taklidi bir kuşak ve üzerinde silahlığı, silahlığa yerleştirilmiş tekke bıçağı, ayaklara ise tulumbacı yemenisi giyerlerdi…

    ( …)Ali Haydar Bey (Mutasarrıf) , Bolu’da kaldığı sürece Kuva-i Milliye’nin gerek mayalanması ve gerekse örgütlenmesi sırasında hep olayların ekseninde duran kişidir. Kendisinin çalışmaları Ankara doğrultusunda olmakla birlikte, zaman zaman da kararsızdır. Nitekim Bolu’nun İstanbul Hükümeti ile ilişkilerini kesmesi konusunda da aynı kararsızlığı göstermiştir. Zira “…Anadolu’nun her yerinden İstanbul Hükümeti ile ilişkinin kesildiğini…” bildiren telgraflar çekildiği halde, Bolu’da bu işi yaptırmak mümkün olmuyor. Yani Ali Haydar Bey bir türlü İstanbul Hükümeti’ne karşı tavır alamıyor. Nihayet Gerede’de bulunan Çarşamba(Seben) Nahiye Müdürü ve Gerede Kaymakam Vekili Mithat Kemal Bey, Bolu bölgesinde yegâne teşekkül olan Gerede Müdafaai Hukuk Cemiyeti adına bu kayıtsızlığa müdahale ediyor. Gerede’nin birkaç jandarmasını, bakımsız atlara bindirmiş olduğu milislerle takviye etmiş, 60-70 kişilik bir kuvvetle Bolu’ya gelmiştir. Kuvvetlerini şehrin kuzey kısmında mevzilendiren Mithat Kemal Bey, birkaç adamı ile telgrafhaneye gelir ve 22 Eylül 1919 günü Bolu’nun ileri gelenleri ile bir toplantı yaparak, alınan karar gereği aynı gün Damat Ferit Hükümeti ile Bolu’nun ilişkilerini keser. Bu olayların geliştiği saatlerde  Ali Haydar Bey, evinde hasta  olduğu gerekçesiyle  istirahat etmektedir.Aynı günlerde Bolu’daki  örgütlenme çalışmalarına devam edecek olan  Mithat Kemal Bey, Redd-i İlhak Cemiyeti’ni de kurar.Bu arada son Osmanlı Meclis-i Mebusanı’na   seçilecek üyelerin tespit işleriyle de  yakından ilgilenir.Neticede 14 Aralık 1919 günü Bolu’yu temsil edecek Milletvekilleri de  büyük ölçüde O’nun tasvip ettiği kişilerden oluşur.Bunlar; Nuhzade Mehmet Vasfi,Yaver Cevat Abbas,Tunalı Hilmi ve Ahmet Tayyar ‘dır (Çulha).

        (…) Mebus seçimlerinden bir hafta sonra 8 Nisan 1920 günü, Bolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin oluşturduğu 11 kişilik yeni Yönetim Kurulu seçilerek göreve başlar. Bunlar; İlyaszade Hakkı Efendi, Hastane Baştabibi İrfan Bey, Doktor Şuayıp, Nuri, Hacı Rasih, Sirkecizade Hacı Servet, İvranyalı Hacı Emin, Hafız Vehbi, Çataklızade Zeki, Eczacı Faik, Mithat Kemal ve Hititzade Tahir Beylerdir.”

 

Milli Mücadele’de Bolu. Dr.Hüseyin Sarı.  Kemal Matbaacılık-Bolu.1995 (S. 43,44-48-50-74)

Yararlanılan kaynak eserler:

1. Nutuk.

2.İstiklal Savaşı’nda Garp Cephesi Nasıl Kuruldu. Rahmi Apak

3. Kurtuluş Savaşı Ansiklopedisi. Abdullah Özkan   

4.Bolu Tarihi.Zekai Konrapa.

5.Milli Mücadele’de Zonguldak ve Havalisi. Doç.Dr. Ali Sarıkoyuncu.

6.Milli Mücadelede Bolu. Dr. Hüseyin Sarı.



UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
Diğer Haberler
  • “Yerel seçimlere çok daha hazırlıklı ve tecrübeli gireceğiz”21 Eylül 2018 Cuma 13:27
  • Boş arazide yangın çıktı21 Eylül 2018 Cuma 11:47
  • Başkan Bulut, kampüs alanında21 Eylül 2018 Cuma 11:45
  • Oktay Beykoz ölümünün 10’ncu yıldönümünde anıldı21 Eylül 2018 Cuma 11:43
  • Kantin ve yemekhanelere denetim21 Eylül 2018 Cuma 10:26
  • Bolulu öğretmenin acı sonu21 Eylül 2018 Cuma 10:14
  • Önce vurup sonra astılar!21 Eylül 2018 Cuma 00:20
  • Doğanay 3 gün kampa giriyor21 Eylül 2018 Cuma 00:14
  • Eşini bıçakladı pişmanım dedi20 Eylül 2018 Perşembe 15:47
  • İnstagram’dan Dolandırıldı20 Eylül 2018 Perşembe 15:45
  • Tüm Hakları Saklıdır © 1989 Bolu Gündem Gazetesi | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
    Tel : (0.374) 217 66 66 | Faks : (0.374) 218 21 21 | Haber Yazılımı: CM Bilişim