• BIST 93.616
  • Altın 209,254
  • Dolar 5,3413
  • Euro 6,0898
  • Bolu 2 °C
  • İstanbul 8 °C
  • Ankara 1 °C

BELGELERLE BOLU’NUN YAKIN GEÇMİŞİNDEN ESİNTİLER.-9-MİLLİ MÜCADELE YILLARINDA BOLU BASINI –II-

BELGELERLE BOLU’NUN YAKIN GEÇMİŞİNDEN ESİNTİLER.-9-MİLLİ MÜCADELE YILLARINDA BOLU BASINI –II-

MUTASARRIF OSMAN NURİ BOLU’YA NİFAK TOHUMLARI SAÇIYOR

    Mutasarrıf Ali Haydar Bey, Bolu’daki idareciliğinin son döneminde, Bolu’nun ileri gelenlerinin Kuvayı Milliye yanında yer alması sebebiyle siyasetini değiştirerek, Ankara’ya yakın bir idarecilik sergilemeye başlar. Bu devrede patlak veren I. Düzce ve Bolu İsyanları sırasında, görüşmeye gittiği Düzce İsyanı liderleri tarafından Bolu Dağı’nda tutuklanarak Düzce’ye götürülür ve hapsedilir. İstanbul Hükümeti, zaman kaybetmeden, boşalan Bolu Mutasarrıflığı görevine, sabıkalı bir isim olan Osman Nuri’yi tayin eder…

     Mutasarrıf Osman Nuri (Kadri), bu günkü Bulgaristan sınırları içinde kalan Tırnova doğumludur. Daha önceki görevlerinde; Ayvalık Kaymakamlığı sırasında, İngiliz, Yunan işgalcilerle işbirliği yapmış, Düzce Kaymakamlığı sırasında isyan kışkırtıcılığında bulunmuş, İstanbul Hükümeti tarafından mükâfat olarak Dersim Mutasarrıflığı’na yükseltilmiştir. Burada da, Temsil Heyeti’nin Erzurum ve Sivas’taki çalışmalarını engellemek amacıyla Dersim aşiretlerini Mustafa Kemal aleyhinde kışkırtmaya çalıştığından, Heyeti Temsiliye emri ile tutuklanmış, Hüsrev Bey’in (Gerede) kefilliği sayesinde serbest bırakılmıştır…

      Osman Nuri, Bolu Mutasarrıfı olduktan hemen sonra, Hükümet Meydanı’nda halka, Kuvayı Milliye aleyhinde nutuklar vermeye başlar. Vilayet Matbaası’nda bastırdığı Kuvayı Milliye’yi düşman ilan eden bildirilerle, kardeş kavgasını kızıştırarak, Bolu’ya nifak tohumları saçar… Özellikle, 17 Mayıs 1920’de yayımladığı bildiri, bu tavrının belirgin bir örneğidir. Bu bildirinin giriş bölümü şöyledir:

      “Ey padişaha, dine, devlete beş yüz seneden beri sadakati ile dünyayı hayrette bırakmış olan hakiki Müslümanlar:   Bolşevik namı altında, dört yüz  senelik din ve devlet düşmanımız olan Moskoflardan çıkmış, şer’iata muhalif,kanunlara karşı olan bir takım eşkıya,vatanı kurtaracağız diye Anadolu’nun siz saf ve namuslu ahalisini aldatarak Padişahına, Müslümanların Halifesi’ne  isyan bayrağı çekmişlerdir!..”

                                                           (Düzce Bolu İsyanları. Rüknü Özkök. S:290,291,292,293)

    Mutasarrıf Osman Nuri, Kuvayı Milliye ile Hilafet Kuvvetleri arasındaki çatışmalarda, Düzce İsyancılarının birliklerini ve Saray’ın bölgeye gönderdiği Erkanı Harp subayları; Binbaşı Hayri Bey,Yzb. Mahmut Hulusi vd.  emrindeki Hilafet Kuvvetlerini teftişe çıkar. Hilafet kuvvetlerinin peşinden, çatışmaların en yoğun şekilde sürdüğü Mudurnu-Abad (Abant)cephesine giderek, isyancılara moral destek verir…

    1920 yılının ilk aylarında, Marmara’nın güneyinden başlayan Hilafet İsyanlarının kıvılcımları, hızla Adapazarı, Hendek, Düzce yörelerine yayılır. Bolu, Gerede, Kızılcahamam, Çerkeş, Safranbolu tarafına sarkan isyan dalgası, öte yanda Mudurnu, Çarşamba, Nallıhan, Beypazarı’na da uzanarak Ankara’yı kuşatmaya başlar.23 Nisan 1920’de Ankara’da açılacak olan BMM’nin doğuşu; İşgal kuvvetleri ve İstanbul Hükümeti’nin işbirliği ile (yaratılan kardeş kavgası sayesinde) boğulmak, engellenmek istenmektedir…

   Bölgeyi saran isyanları bastırmak  amacıyla; Batı Cephesi’nde Yunanlılara karşı savaşan Kuvayı Milliye birliklerinin bir bölümü, zorunlu olarak düşman cephesinden çekilerek bu isyan bölgelerine gönderilir.Refet Bele,Kaymakam Arif Bey,Çolak İbrahim Bey,Nazım Bey (Şehit Miralay Nazım Bey) vd. emrindeki birlikler Bolu yöresine gelirler.Balıkesir yöresinde olan Çerkez Ethem birlikleri de Adapazarı, Düzce yöresine gönderilir.İstanbul’dan gelen silahlarla donatılmış ve yine İstanbul’dan görevlendirilen Erkanı Harp subaylarının komuta ettiği Hilafet Kuvvetleri, bölgedeki en ciddi çatışmaların yaşandığı Mudurnu-Abad cephesinde, 6 Mayıs-16 Mayıs tarihleri arasında yaşanan  çatışmalarda kesin bir yenilgi alarak dağılırlar..Düzce isyancılarının lideri Berzag Safer Bey ile Refet Bey (Bele) arasında Abant Dibi köylerinden Bulanık Köyü civarında bir barış sözleşmesi imzalanır. Safer Bey 4.000 kişilik kuvvetiyle Ankara’nın emrine girmeyi kabul eder. Fakat Düzce’ye gelen Çerkez Ethem tarafından asılarak cezalandırılır.

     Mudurnu -Abant cephesinde, İstanbul’dan gönderilen Erkânı Harp subaylarının komuta ettiği, sayıları 15.000’i (on beş bin)bulan isyancı birlikleri teftiş ederek cesaretlendiren, kardeş kavgasını körükleyen Bolu Mutasarrıfı Osman Nuri, Mudurnu cephesindeki kesin yenilgiden sonra hızla Bolu’yu terk eder. Yanında, İstanbul Hükümeti’nin isyanı yönetmek üzere gönderdiği komutanlardan Binbaşı Hayri Bey, Mülazım İsmail Hakkı, Yüzbaşı Mahmut Hulusi vb. ile birlikte Düzce’ye, oradan da, Akçakoca üzerinden İstanbul’a kaçar.…

  ( İlerleyen günlerde, 150’likler listesinde yer alan Osman Nuri Bulgaristan’a ve Romanya’ya kaçar.)

“BOLU” GAZETESİ

       1920 yılının ilk yarısında, TBMM’nin açılışının arifesinde, Marmara’nın güneyinden başlayarak doğusuna doğru uzanan ve Ankara’yı saran bu isyan dalgasının amacı; İtilaf Devletleri açısından stratejik öneme sahip olan Marmara ve Boğazların güney ve doğu cephesini güvence altına almak, Anadolu’da kardeş kavgasını körükleyerek işgalleri kolaylaştırmak ve Milli Mücadele’nin merkezini, Ankara’yı ele geçirerek TBMM’nin açılışını engellemektir

      Bu bağlamda; 13 Nisan 1920’de Düzce,19 Nisan’da Bolu, Nallıhan, Beypazarı, 21 Nisan’da Mudurnu yörelerini saran isyanlarla bölge, İstanbul Hükümeti taraftarlarının eline geçer. Batı cephesinden bölgeye gönderilen Nazım Bey(Şehit Miralay Nazım Bey) emrindeki kuvvetler, Bolu’yu isyancıların elinden kurtarırlar. Bolu’da düzeni sağlayan Nazım Bey (Şehit Miralay Nazım) kısa bir dönem Bolu Mutasarrıflığına da vekâlet eder.

         Nazım Bey’in Mutasarrıf vekilliği döneminde, Bolu’da halkın sağlıklı, doğru bilgiye ulaşması amacıyla bir “İstihbarat Bürosu” oluşturulur. Aşağı Çarşı’da, Kolağası Ragıp Efendi’nin dükkânında faaliyet gösteren bu büro, Nazım Bey’den görevi devralan Mutasarrıf Halil Bey’le birlikte, “Haber Yurdu”na dönüştürülür. Haber Yurdu, 14 Ocak 1921’de, Vilayet bünyesinde oluşturulan “Matbuat Heyeti” olarak çalışmalarına devam eder.

       Bolu’da yayımlanan gazeteler içinde en uzun ömürlü olanlarından birisi, “Bolu” gazetesidir. Mutasarrıflığın resmi yayın organı durumunda olan gazetenin ilk sayısı,23 Teşrin-i evvel 1329 tarihinde yayımlanmıştır. Vilayet Matbaası’nda basılan gazete, haftalık olarak yayımlanmaktadır. Ağırlıklı olarak; merkezi idareden gelen telgraf ve duyuruların, hükümetle ilgili bilgi ve etkinliklerin yer aldığı gazetenin 24 Haziran 1921 tarihli sayısında; Bolu’nun son Mutasarrıfı ve İlk valisi Ahmet Fahrettin Bey’in Bolu’ya gelişi şu haberle verilmektedir:

“ Mutasarrıf Bey’in Teşrifleri… Bolu Mutasarrıflığı’na tayin buyurulan Denizli Mutasarrıfı esbakı Fahri Beyefendi’nin 24 Haziran 1337 Cuma günü Mudurnu tarikiyle teşrifleri geç vakit haber alınması üzerine, rüesa-ı memurin-i mülkiye ve askeriye ve eşraf arabalar ile zabitan ve askerlerimiz atlarla yola revan olarak şehre bir saat mesafede kâin Yeni Köprü’de, Mutasarrıf-cedidi istikbal ettiler. Müstakbelin Tahrirat Müdiri Nail Bey tarafından Mutasarrıf Beyefendi’ye takdim edilerek hep birlikte şehrimize müteveccihen hareket eyledi. Borazanlar Kahvesi’nde de mütebaki memurin ve ahali ile mekatib talebeleri tarafından istiklal edilmiştir. Mutasarrıf Fahri Bey,  müstakbelin önünden Hükümet Konağı’na gitmiş, binaya dâhil olarak makamlarına geçmişlerdir. Bi’l-umum memurin ve ahalinin tebriklerini kabul buyurmuşlardır’

 (Prof.Dr. Enver Konukçu. Cumhuriyetin İlk Valisi Ahmed Fahreddin. s:4)

                                                                    (Bolu Gazetesi.24 Haziran 1921)

        Mutasarrıf Fahreddin Bey’in, Bolu’da dönemin Belediye Başkanı Hafız Hakkı Bey ile birlikte, Ankara-TBMM yanlısı bir idarecilik göstererek, bölgede yakın zamanda yaşanan kardeş kavgasının acılarını halka unutturmak ve Bolu halkını Milli Mücadele’ye kazanmak yolunda çalıştıklarını görüyoruz. Mutasarrıf Fahreddin Bey, Bolu ve kaza merkezlerinde huzuru sağladıktan sonra, civardaki eşkıyayı da takibe alarak genel düzeni sağlamaya çalışır. Sık sık kaza ve köylere geziler yaparak genel vaziyeti denetleyen Mutasarrıf Fahreddin Bey’in, 1921 sonlarında Düzce’ye yaptığı bir idari gezi ve inceleme,“Bolu” gazetesinde şu haberle yer almaktadır:

   “ Mutasarrıf-ı Liva Fahri Beyefendi Hazretleri refakatlerinde Jandarma alay kumandanı Binbaşı Hüseyin Hicrani Beyefendi olduğu halde geçen cumartesi( 8 Teşrin-i evvel 1337/1921) günü beray-ı teftiş Düzce kazasına azimet etmişlerdir. Kendileri, Hükümet Konağı önünde Ahz-ı Asker Kalemi Reis-i Muhteremi Kaymakam Osman Beyefendi ile Rüesay-ı memurin-i mülkiye ve askeriye ve ulema ve eşraf taraflarından teşyi edilmiştir. Mutasarrıf Beyefendinin avdetlerine  kadar liva umûrı vekâlaten  Muhasebeci Vasfi Bey tarafından ifa  edilecektir..’ Beray-ı devrü teftiş Gerede’ye teşriflerini yazdığımız Mutasarrıf-ı Liva Fahri, Kalem Reisi Osman Efendiler geçen Salı günü  (6 Kanun-ı evvel 1337/1921 )  akşamı merkez-i livâya dönmüşlerdir.” (E.Konukçu. age.S:5)

                                                                                                  (Bolu Gazetesi)

    Milli Mücadele yıllarında Bolu’da; benzeri yerleşim merkezlerine oranla çok daha canlı ve etkili bir basının var olduğunu görüyoruz. Mutasarrıf Ali Haydar Bey döneminde yayımlanan ve İstanbul Hükümeti yanlısı bir yayın politikası izleyen Kürsi-i Millet gazetesinin yayını bu dönemde sona ermiştir. Eski Akabe Kaymakamı-Hürriyet ve İtilaf Fırkası’nın ileri geleni Kadri Bey’in imtiyaz sahibi olduğu Kürsi-i Milet gazetesinin yayınının kesildiği, Milli Mücadele’ye destek veren; Bolu ve Dertli Gazetelerinin ise güç kazandığını görüyoruz. Bolu’daki Ankara-TBMM yanlısı gazetelere, Malta sürgünlüğünden dönen Mithat Akif Bey’in Türkoğlu Gazetesi de dâhil olunca(15 Ağustos 1921), Bolu basını tamamen, Ankara-TBMM Hükümeti’nin yanında yer alır…

 

   “Bolu Gazetesi, haftada bir kere çıkmakta ve Vilayet Matbaası’nca basılmakta idi. Fahreddin Bey’in Bolu’ya gelişinde de yayınını sürdürmekte, hükümet çevresinde meydana gelen olaylara, merkeze ulaşan resmi telgraflara sütunlarında yer vermekte, ayrıca mutasarrıflık-valilikle ilgili bazı etkinlikleri de okuyucusuna duyurmakta idi. Bolu Gazetesi, bu bakımdan Milli Mücadele tarihi açısından da önem kazanmaktadır. Cumhuriyetin ilanı ve buna ait gelişmeleri de aynı gazetenin sütunlarından takip etmek mümkündür.

                                                                     (Prof Dr. Enver Konukçu. Age.S.14)

  Mutasarrıf Fahreddin Bey döneminde, Düzce Kaymakamı olan Hurşid Bey, yörede düzeni ve asayişi sağlamak yönünde önemli çalışmalar yapmış, tüm olanaksızlıklara karşın yol, köprü, aydınlatma çalışmaları gerçekleştirmiştir. Düzce civarında son dönemde yaşanan sıkıntıların unutturulması yönünde de yapıcı bir idare sergilemiştir. Hurşid Bey’in Düzce’de yaptığı çalışmalar, Dertli, Bolu, Türkoğlu gazetelerinde geniş şekilde yer almıştır.

 

“ DERTLİ “ GAZETESİ

    Dertli Gazetesi, Milli Mücadele döneminde ve yeni Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş devresinde önemli işlevler yüklenmiş olan bir yayın organıdır. Gazetenin sahibi; Dörtdivanlı Kalınbacakoğulları Ailesi’nden gelen Mehmet Şükrü Bey’dir (Gülez). Dertli, ilk yayınlandığı 15 Ağustos 1919 tarihinden başlayarak; Milli Mücadele’ye destek veren,  Mustafa Kemal ve TBMM yanlısı bir yayın politikası izlemiştir. Hatta bu eğilimi sebebiyle sansüre uğramış, uzun bir dönem kapatılmış(altı ay), İsyanlar döneminde gazetenin sahibi Şükrü Bey’in evi basılmış, talan edilmiştir. Heyet-i Nasiha faaliyetleri içinde yer alan M.Şükrü Bey, isyancılar tarafından Gerede’de yakalanmış, Düzce’ye götürülerek hapsedilmiştir. Daha sonra isyancılarla yapılan görüşmeler (Bulanık Köyü Sözleşmesi) neticesinde serbest bırakılarak Bolu’ya dönmüştür …                   (Devam edecek)   

İzinsiz olarak kısmen veya tamamen  iktibas edilip alıntı yapılamaz                         



UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
Diğer Haberler
  • Pislikçilere polis darbesi16 Kasım 2018 Cuma 12:03
  • Kemal Kazan’dan Türker Ateş’e Ziyaret16 Kasım 2018 Cuma 11:58
  • Gerede’ye yeni mesire alanı16 Kasım 2018 Cuma 11:56
  • 108 kişi yakalandı16 Kasım 2018 Cuma 11:54
  • Gölcük’te kartpostallık fotoğraflar16 Kasım 2018 Cuma 11:21
  • Yedigöller’in son hali16 Kasım 2018 Cuma 11:15
  • Bu araçtan kendi imkanları ile çıktılar16 Kasım 2018 Cuma 11:10
  • DEPREM OLURSA NE YAPACAĞIZ ?16 Kasım 2018 Cuma 01:33
  • Uyuşturucunun Kod adı “ŞEKER”16 Kasım 2018 Cuma 00:38
  • Bedelli takvimi açıklandı!16 Kasım 2018 Cuma 00:34
  • Tüm Hakları Saklıdır © 1989 Bolu Gündem Gazetesi | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
    Tel : (0.374) 217 66 66 | Faks : (0.374) 218 21 21 | Haber Yazılımı: CM Bilişim