• BIST 84.023
  • Altın 146,903
  • Dolar 3,7616
  • Euro 4,0431
  • Bolu 3 °C
  • İstanbul 8 °C
  • Ankara -2 °C

Cemil MERİÇ Gözüyle Genç Osmanlılar

Aykut Karagüzel

Bana göre Türk edebiyatının üvey evladıdır Cemil MERİÇ usta. Sokakta kime sorsanız bilir Necip Fazıl Kısakürek'i, Nazım Hikmet'i, Yaşar Kemal'i ya da Büyüüük(!) yazarımız Orhan Yamuk'u. Oysa Cemil Meriç ismi sadece edebiyat öğretmenleri ya da birkaç edebiyat meraklısının belleğinde yer etmiştir. Bir ortamda üstattan bahsettiğimde hatırlatmak için de kitap kapağındaki lambaya kitabı dayayıp okumaya çalışan insan var ya, işte o Cemil Meriç derim. Çünkü Cemil Meriç'i anlatılacak bir sanatçı değil anlaşılacak bir sanatçıdır bana göre.
Büyük ustanın “Bu Ülke” adlı kitabını çok sık elime alır ve şöyle bir karıştırırım. Her karıştırmamda da başka bir ayrıntı yakalarım ustada. Bu seferde Genç Osmanlılar ile ilgili hoş bir benzetmesiyle karşılaştım. Bakın ne diyor Tanzimat dönemimizin mimarı ve hem edebiyatımızın hem de düşünce hayatımızın temellerini atan “Genç Osmanlılar” hakkında.

“Birer çocuktu Genç Osmanlılar… yaramaz, serkeş. Mehlika Sultan'a âşık yedi gençtiler. Meçhulü arıyorlardı, meçhulü ve mutlakı. Sonunda hepsi uslandı. Kanatları yorgun, kalpleri yaralı yurda döndüler. Gurbet kocatmıştı genç şahinleri… Gurbet ve tecrübeler.
Bir zelzelenin içindeydik. Ne kanun-u kadim kalmıştı, ne eski töreler... Köprüler atılmıştı, geriye dönülemezdi artık. Yaşamak için yenileşmek lazımdı. Nereden ve nasıl başlayacaktık?
Çağ bir arayış humması içindedir. Kâh bedbin, kâh ümit dolu. İlk defa olarak, sınıf-ı ulema9 parçalanıyor, çevresine yeni teklifler sunan bir intelijansiya doğuyordu. Genç Osmanlılar bu şaşkın kafilenin en tanınmış temsilcileri.”
Sözlerini ise şu cümle ile bitiriyordu büyük üstat:
“Bir çağı bütünüyle kötülemek, bütünüyle yüceltmek kadar yanlış.”

Bu arada Genç Osmanlılar'ı benzetmeye çalıştığı “Mehlika Sultan'a Âşık Yedi Genç” benzetmesi ise Yahya Kemal Beyatlı'nın “Mehlika Sultan” şiirinden alıntıdır. Şimdi de bu şiiri sizlerle paylaşalım sizlerde benzetecek misiniz “Genç Osmanlılar”ı âşık yedi gence.
İntelijansiya: Batı dillerine Rusçadan geçme kelimedir. Bir ülkedeki aydınlar topluluğu anlamına gelir. Rus dilinde kavramın daha özel bir anlamı vardır: Belli bir dönemde yaşayan, ortak eğilim ve davranışları olan sosyal tabaka, sınıf, aydınlar takımı, aydınlar sınıfı. Cemil Meriç'in eserlerinde bu anlama gelen kelimelerden sıklıkla kullanılanlar şunlardır: Entelektüel, intelijansiya, münevver, aydın, fikir işçisi. Bu kelimelerden, menşe'lerine uygun olarak “Entelektüel”i batı aydını için, “intelijansiya”yı Rus aydınları için (veya onlardan fikren etkilenen için), “münevver”i Osmanlı ulaması (ya da bu zihniyete sahip kişiler için), aydın kelimesini Cumhuriyet sonrası şair ve yazarları için kullandığını söylemek mümkün. “Fikir İşçisi”ni de kendisi için kullanır.

Mehlika Sultan
Mehlika Sultan'a âşık yedi genç
Gece şehrin kapısından çıktı:
Mehlika Sultan'a âşık yedi genç
Kara sevdalı birer âşıktı.

Bir hayalet gibi dünya güzeli
Girdiğinden beri rüyalarına;
Hepsi meşhur, o muamma güzeli
Gittiler görmeye Kaf dağlarına.

Hepsi, sırtında aba, günlerce
Gittiler içleri hicranla dolu;
Her günün ufkunu sardıkça gece
Dediler: ''Belki bu son akşamdır''

Bu emel gurbetinin yoktur ucu;
Daima yollar uzar, kalp üzülür:
Ömrü oldukça yürür her yolcu,
Varmadan menzile bir yerde ölür.

Mehlika'nın kara sevdalıları
Vardılar çıkrığı yok bir kuyuya,
Mehlika'nın kara sevdalıları
Baktılar korkulu gözlerle suya.

Gördüler: ''Aynada bir gizli cihan...
Ufku çepçevre ölüm servileri...''
Sandılar doğdu içinden bir an
O, uzun gözlü, uzun saçlı peri.

Bu hazin yolcuların en küçüğü
Bir zaman baktı o viran kuyuya.
Ve neden sonra gümüş bir yüzüğü
Parmağından sıyırıp attı suya.
Su çekilmiş gibi rüya oldu!..
Erdiler yolculuğun son demine;
Bir hayal âlemi peyda oldu
Göçtüler hep o hayal âlemine.
Mehlika Sultan'a âşık yedi genç
Seneler geçti, henüz gelmediler;
Mehlika Sultan'a âşık yedi genç
Oradan gelmeyecekmiş dediler!..

Yahya Kemal BEYATLI

Bu yazı toplam 1832 defa okunmuştur.
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
Tüm Hakları Saklıdır © 1989 Bolu Gündem Gazetesi | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : (0.374) 217 66 66 | Faks : (0.374) 218 21 21 | Haber Yazılımı: CM Bilişim