• BIST 108.392
  • Altın 143,183
  • Dolar 3,5328
  • Euro 4,1224
  • Bolu 18 °C
  • İstanbul 21 °C
  • Ankara 20 °C

KIRAT HAVAYOLLARI (AIR)…!

Suat Tosun

T.C BOLU Valiliği, Belediye Başkanlığı, A.İ.B. Üniversitesi, Ticaret ve Sanayi Odası, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ve diğer yerel yönetimler kapsamında KÖROĞLU imgeli kültür turizmine açılım, 2013 yılı ekim ayında düzenlenecek festivale doğru yöneldi.  Çok olumlu bir gelişme. Abant İzzet Baysal Üniversitesi’nin Köroğlu kültürünü tanıtma ve yayma yönündeki geçmişte düzenlediği sempozyum ve konferanslarından şahsen çok yararlandım. Emeği geçenlere minnet ve şükranlarımı sunarım.

Son olarak 17-18 Ekim 2009 tarihlerinde düzenlenen sempozyumun bildirilerini içeren Bamer’in bastırdığı kitabı geçen hafta yeniden ve daha dikkatlice gözden geçirdim. Hacettepe Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Nebi ÖZDEMİR’in kültür turizmi konusundaki fevkalade aktarım ve önerileri oldukça yararlı.   

             Bu arada, ben de eskiden beri var olan Köroğlu’nun KIRAT’ına olan ilgim iyice depreşti. Destan, mitoloji, efsane, tarih ve edebiyat sayfaları arasında KIRAT, TULPAR, PEGASUS simgelerini içeren yerli yabancı bildiriler özellikle dikkatimi çekti.

PEGASUS nedir sorusuna belki de çoğumuzun havayolu şirketi diyerek yanıt vereceğini tahmin etmekteyim. Oysa öncelikle PEGASUS,  Yunan mitolojisinde meşhur kanatlı ve boynuzlu beyaz attır. Bu mitos yıllarca pek çok ülke ve kavimler tarafından kullanıldı. Özellikle Rönesans’ta sayısız çömlek, sikke ve heykellerde gözükerek müzelerde yer aldı. Marka adıyla yerli havayolu şirketi olarakta hayli popüler durumda.

 PEGASUS’ un Yunan mitolojisindeki kısa hikâyesi ise şöyledir:  Denizler Tanrısı Poseidon ve güzelliği ile meşhur Medusa’nın çarpık ilişkisinden doğmuş olma durumunu aşağılayıcı bulan Tanrıça Athena, bahtsız Medusa’yı bir canavar kadın yapmış, güzel kızın saçları yılan olmuş.. Fakat bu cezayı da yetersiz bulan Athena gorgon Medusa’nın başını kestirirken kesilen vücuttan Poseidon’un çocukları Pegasus ve Chrysaor çıkar. Pegasus doğar doğmaz tanrıların olduğu yere uçar ve Zevs’e yıldırım getirme görevini üstlenir, artık efsanevi bir kanatlı at olmuştur.

 Peki ya TULPAR nedir sorusu karşısında yanıt almak daha zor olacaktır.                     TULPAR, Türk mitolojisinde özellikle Türkî Cumhuriyetlerde (Kazakistan ve Moğalistan gibi)  kanatlı ya da hızlı ata verilen addır. Dünyanın en uzun destanı olan Kırgızların Manas Destan’ında, Manas’ın ünlü savaşçılarının sürdüğü, kanatlarıyla rüzgârdan hızlı koştuğu söylenen efsanevi atlardır. Bu atlar sahipleri kadar olağanüstü özelliklere sahiptirler. Çoğu zaman sahiplerini tehlikelerden korurlar ve ölümden kurtarırlar.

 Rusya ve Kazakistan’da bu mitos atlardan marka olmuş TULPAR AIR havayolu şirketinin çoğunluk hissedarı TAİF olmuştur. Başkurt inançlarına göre TULPAR’ın kanatlarını kimse göremez. TULPAR, kanatlarını sadece karanlıkta büyük engelleri ve mesafeleri aşarken açar (Prof. Dr. Ufuk TAVKUL). Başbakanımızın geçen hafta ziyaret ettiği Moğolistan ve Kazakistan devlet armasında TULPAR simgesi bulunmaktadır.

 

TULPAR VE KÖROĞLU’NUN KIRATI

Moldova İlimler Akademisinden Doç. Dr. Lübov ÇİMPOEŞ (2011), Gagauz Halk Edebiyatında Köroğlu Destanı bildirisinde “Tay kırk gün zın karanlık içersinde tutulmaktadır. Bu süreç bittiğinde baba atı elleyerek arkasında ufak derinlik bulmaktadır. O zaman atın bulunduğu mekânda güneşi geçiren bütün delikleri kapatıp, atı yine kırk gün karanlıkta tutmaktadır. Atın karanlık mekânda tutulması gerçek tarihsel gelenektir. Bu arhaik inancın izleri Köroğlu Destanı’nın çoğu şekillerinde, Gagauz versiyonunda olduğu gibi korunmuştur.”diye belirtmektedir.

 Doç. Dr. Hüseyin Subhi ERDEM (2011) ise; “Destanlarda kahramanların en büyük yardımcısı onun atıdır. Bu atlar son derecede süratlidir. Göz açıp kapayıncaya kadar dağları, dereleri aşarlar. Uçma yeteneğine sahiptirler. İşte Köroğlu’nun atını, Kıratı bu bağlamda değerlendirmek gerekir” diye ifade eder.

 Azerbaycan Bakü Devlet Üniversitesi’nden Doç. Dr. Nezaket HÜSEYİNKIZI (2011) ise; “At yiğidin kardeşidir,  Yiğidin kahramanlığının yarısı attır” diye atın önemini göstermiştir. Kıratın isminin etimolojisinde ise, Kır kelimesini hem gor yani od, hem boz olarak izah etmişlerdir. Her iki anlam mukaddeslik vasfına hizmet etmektedir.  

             Elazığ Fırat Üniversitesi’nden Yrd. Doç. Dr. Ebru ŞENOCAK ise Kırat’ı şöyle anlatmaktadır: Bütün destan tiplerinde Kırat deniz aygırının aştığı su kökenli bir attır. Mitolojinin simgesel açılımı olan deniz aygırının aşmasıyla doğan Kırat, mitolojik bir at olup akıl, zekâ, hile, güç, asillik vb. gibi özellikleriyle kahramanın eksikliğini tamamlayan onu bütünleyen oluşumlara sahiptir. Köroğlu’na teslim edilen Doru ve Kırat tayların gelişmesi esnasında, Köroğlu öncelikle Doru tayın kırkıncı günü dolmadan güneş ışığı görmesi nedeniyle kanadının erimesi hatasını Kırat’ta tekrara düşmeden kırk gün güneş göstermeden yetişmesine daha fazla önem vermiştir. Bu eylem atın adeta kanatsız bir kuş olmasını sağlamıştır. 

 

KÖROĞLU İMGESİ      

        

Kültür turizmini geliştirmek için ilk toplantıda alınan kararlardan anlaşıldığına göre; bir park oluşturulacak, büyükçe ve umarım ki KIRAT’ın efsaneliğini çağrıştıran tasarımda bir KÖROĞLU heykeli sipariş verilecektir.

Çanakkale – Lâpseki de Beyaz Kanatlı At PEGASUS’un heykeline ait fotoğrafı görünce KIRAT’a ne kadar haksızlık yapıldığına iyice inandım. Simgesel, mistik ve destansı kimliklerine halk kültürü araştırmacılarınca bildiri ve makalelerinde oldukça önem verilen KIRAT’a Bolu’da ne logo olarak ne de heykel sanatlarında hemen hiç önemsenmeyişi çok şaşırtıcıdır. Oysa, hemcinsi efsanevi atların markaları TULPAR AIR, PEGASUS AIR semalarımızda cirit atarken…!

Çok önemsediğim ikinci konu; UNESCO’nun korunan alan kapsamında yönetilen JEOPARK statülü KÖROĞLU DAĞLARI JEOPARK’ına kavuşabilmektir. Geçmiş yıllardaki köşe yazılarımda ele aldığım KÖROĞLU DAĞLARI’ndaki jeolojik, paleontolojik oluşumlar, traverten, peribacaları, göl ve tarihi kültürel destinasyonlar bir büyük proje kapsamında ele alınmalıdır. BOLU’dan KÖROĞLU’nu başka illere ve ülkelere kaçırmamak için KÖROĞLU DAĞLARI ŞEMSİYESİ en uygun projedir.

Sözlerimi sırtını Köroğlu dağlarına dayayan Köroğlu’na ait dağ sevgisini açıklayan şiiriyle anlamlı bir şekilde noktalamak istiyorum.

 

Yüce yüce tepesinden yol aşan

Gitmez oldu gönlümüzden endişen

 Mürüvvetsiz beyden yeğdir dört köşen

Arkam sensin kalam sensin dağlar hey

 

 Hemen Mevla ile sana dayandım

 Arkam sensin kalam sensin dağlar hey

Yoktur senden gayri kolum kanadım

 Arkam sensin kalam sensin dağlar hey

 

Sağlıcakla kalınız.

Bu yazı toplam 1527 defa okunmuştur.
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
Tüm Hakları Saklıdır © 1989 Bolu Gündem Gazetesi | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : (0.374) 217 66 66 | Faks : (0.374) 218 21 21 | Haber Yazılımı: CM Bilişim