• BIST 106.711
  • Altın 143,580
  • Dolar 3,5587
  • Euro 4,1404
  • Bolu 28 °C
  • İstanbul 32 °C
  • Ankara 29 °C

KÜYNER PÜRÜ, ÇAM PÜRÜ…

Suat Tosun

 

Rabbim sağlık ve afiyet versin.Doksanına merdiven   dayayan apartman komşumuz sevgili Saime Hanım Teyze, tamamı iki mısralık bir beyiti  “nazar duası” olarak  söyledi.Devamını sordum ,olup olmadığını  hatırlayamadı.

Küyner pürü, çam  pürü,

Her  derdi  siler,  süpürü.

KÜYNER: Bolu ve çevresinde “ göknar “ ağacına verilen yerel isim.Mudurnu’lu Öğretmen,Köşe Yazarı Sayın Kamuran  Esen’in derlediği “Mudurnu Ağzı Kelimeler” çalışmasında bu tanım doğrulanmaktadır.

Yalnız,Ege Bölgesi Bergama yöresinde,doğal yetişen ve yapay olarak özel ormanları kurulmuş  “fıstık çamı”ağacına da “küner-küyner çamı” denildiği  gibi, süper büyük kozalağınada “küner” denilmekte.

PÜR : Farsçadan geçen bir örnektir.Sıfatların ve  zarfların anlamını güçlendirir.

Türkçede “bozulmamış,saf” anlamında kullanıldığı gibi halk dilinde çam yaprağı (iğne yaprak,ibre) olarak kullanılmaktadır.

Çam ağaçlarında  ibrelerin ömrü sert kış mevsimine bağlı olarak 2 ila 7 yıldır.

Göknarlarda ise 7 ila 10 yıldır.

Sanırım, bu beyitte; nazar duası (inanç kültürü) bir yana ,bitkisel şifa vericilik (etno botanik kültürü)de sergilenmiştir.Hatta İslamiyet öncesi sağlık ve inanç sorunlarını doğa ile iç içe  çözümleme yolları arayan Eski Türkler ve Şamanların kültüründen gelen esintiler de olabilir.

PÜRÜN  BAZI  MİSTİK VE BİLİMSEL YÖNLERİ

Avrupa’da önceleri meşe ağaçları kutsal ağaç olarak saygı görürken ,M.S.7.’inci yüzyıldan sonra insanlar göknar ağacını Tanrı’nın ağacı olarak kutsamağa başlamışlardır.12.inci yüzyıldan sonraları ise Noel dönemlerinde bu inanç iyice önem kazanmıştır.

Anadolu ve Türk kültüründe ise,çam ağacının önemli bir yeri bulunur.Hititlerde “eyan ağacı” olarak adlandırılan çam ağaçları dağlardan kesilerek süslenirdi.

Değerli  Araştırıcı Sayın Hasan Torlak; “ Günümüz Anadolu’sunda -Dağların Müftüsü Çamdır- şeklinde bir söz vardır.Bu söz inanca dair bir ağaç olduğunu gösterir” demektedir.Burdur İlinin Altınyayla İlçesinde şifa arayanların mekanı olan bir “ Ulu Küyner” ( muhtemelen Toros göknarı) vardır.Çocuğu olmayan kadınlar bir grup kadınla birlikte oraya götürülür.Ulu Küynerin altında yemekler yenir.Artan ekmekler çevreye dağıtılır.

Pürlerin bazı bilimsel,morfolojik,ekonomik özelliklerinden de bahsedecek olursak;

-  İğne yaprak boyları açısından ülkemizde en kısa ibreli çamlar Bolu’daki endemik EbeSarıçamları ( ibre boyu (2.5cm.)  dır.En uzun ibreli sarıçamlar ise , Hopa-Arhavi’deki sarıçamlar(11.5cm ) olmaktadır.Ancak şurası kesindir ki ; nadir olarak, ağaç dalları üzerinde anormal bir oluşum olan”Cadı Süpürgesi”nin minyatür ibreleri, en kısa boylusudur.

- Emekli de olsa- göknar –denilince uzaklardan koşarak gelen,Bolu-Kökez Bölgesinde tez araştırması yaparken ( 1978-1979 yılları) basmadık yer bırakmayan,Sayın Prof.Dr.Doğan Kantarcı Hocamızın”Aladağ koşullarında göknar ibrelerinin ,çam ibrelerine nazaran daha fazla kalsiyum muhtevası taşımasının bu ormanlardaki humuslu toprağın asiditesini nisbeten azalttığı” ifadesi önemlidir. Çamlara göre,  azot içeriği  göknar ibrelerinde daha fazladır.

 -   Rahmetli Prof.Dr.Münir Dündar; yaklaşık 50 yıl öncesinde,Aladağ’da sarıçam +göknar karışık ormanında, yıllık ibre dökümü miktarı ve bu yolla 5 yıllık bir süreç sonucunda,toprağa verilen azotun tesbiti üzerine  araştırmalarında, hektara yaklaşık  5.5 ton , bir dönüme ise , yaklaşık 550 kg  ibre döküldüğünü saptamıştır.Özetle orman toprağı, bir dönümde yarım tondan fazla dökülen pürler-yapraklar sayesinde, hazırca organik azot gübresine  kavuşmaktadır.

-  Günümüzde iklim değişimi nedeniyle önemi çok artan karbon depolanmasını sağlayan ormanlarda,biriktirilen toplam karbonun %30’a yakını ; yapraklar-ibreler,ve ağaç gövdesinin üst kısmında olmaktadır.Aladağ ormanlarında sarıçam ibrelerinde karbon depolanması %53.2 oranında bulunmuştur (Tolunay,D.2009).

-  Kastamonulu Hemşerimiz Prof.Dr. A.Maranki TV. Sohbetlerinde ve “Yaşam Enerjisi”adlı ilginç kitabında(2008); “Türkiye’ de en bol olan”iğne yapraklı ağaçların”ibrelerini toplayıp,her yıl bu yapraklar destile edilip, önce çam terebentini,yağı parfüm sanayinde,sonra suyu,astım,akciğer hastalıklarında ve kalan posası da gübre sanayinde kullanılarak ekonomimize katkı,bitki ve insanlara ise şifa dağıtılacağını” ifade etmektedir.

- İnternette çam ve göknar ibrelerinin aromaterapi’de ne gibi markalarda kullanıldığına bakınca 40’ a yakın tanınmış parfüm firmasının ürün çıkardığını ve hatta benim sevdiğim markanın bile göknar pürlerinden imal edilmiş olduğunu öğrenerek  içimden “ormanın çekim gücü”diye mutlu oldum.

Bu yazı toplam 3456 defa okunmuştur.
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Yorumlar
    Yazarın Diğer Yazıları
    Tüm Hakları Saklıdır © 1989 Bolu Gündem Gazetesi | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
    Tel : (0.374) 217 66 66 | Faks : (0.374) 218 21 21 | Haber Yazılımı: CM Bilişim