15 Kasım 2018
  • Bolu2°C
  • İstanbul10°C
  • Ankara-3°C

KARAKADI'KADI' CAMİİ AHIR OLDU MU?

KARAKADI'KADI' CAMİİ AHIR OLDU MU?

30 Mayıs 2011 Pazartesi 00:00

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan Yozgat mitinginde yaptığı konuşmada Tek Parti Döneminde ki uygulamaları eleştirerek “camileri ahır yaptılar” demiş, örnek olarak da Bolu Karakadı 'Kadı' camiini göstermişti.
Türkiye'de oldukça yankı bulan bu konuşma Bolu yerel basınını harekete geçirmiş, işin aslını araştırmaya yönelik çabaları gözlemlemeye başlamıştık.
Bolu Gündem olarak yaptığımız incelemeler neticesi 8 kaynaktan edindiğimiz bilgileri bulguları Bolu Halkı ile paylaşmaya karar verdik.
Yararlandığımız kaynaklar,
Cumhuriyetin 70. Yılında Bolu BGC yayını 1998 sayfa152/153
Bolu 1998 İl Yıllılığı.Bolu Valiliği yayını sayfa 135.
Çele dergileri,
Paphlagonia arkeolog Ahmet Gökoğlu,
Başbakanlık Osmanlı arşiv belgeleri
Başbakanlık Cumhuriyet arşiv belgeleri
Evliya Çelebi 'Yazmaları-Bolu'
Kâtip Çelebi 'Yazmaları-Bolu'
Bu belge, bilgi, bulgulara göre Bolu Kadı Camii 1930'lu yıllarda Bolu Alayının sefer halinde ihtiyacı olan silah deposu olarak kullanılmış, İkinci Dünya Savaşı yıllarında cephanelik ve erzak saklama amacı ile değerlendirilen yapı , 1949 yılından itibaren tekrar onarılarak kıymetli evrakların muhafazası ve kütüphane, kitaplık olarak kullanılması sürecine girilmiştir.
1950 yılların sonunda ise Karakadı 'Kadı' Camiinin kitaplık olarak kullanılması ile ilgili kararname iptal edilerek, bina tekrar onarıma girmiştir.
Belge ve buluntularda Karakadı 'Kadı' Camii ile ilgili ulaşabildiğimiz bilgiler bunlar;
Yorumu okuyucuya bırakıyoruz…

Bolu Kadı Camii (Kara Kadı Camii)
“Camii, Büyük Camii Mahallesi'nin Atatürk Caddesi'ndedir. Son cemaat yeri ahşaptır. (14x7m.) olan namaz kılma salonunun kapı süveleri ve basık kemeri mermerdir. Kapısı oyma tekniği ile yapılmış güzel bir eserdir. Geometrik motiflerle süslü üst panosunda sağda şu yazı vardır:
“Kale'nnebiyyü aley isselam/ Accilü bi'ssalatı kabl el-fevt/ Veaccilü bi'ttevbeti kabl el mevt”
Manası:
“Nebi Aleyhi'sselam buyurdu: Fevt setmeden önce namazı kılmak hususunda ve ölmezden öncede acele ediniz”

Namaz kılma salonunun tavan ve döşemesi tahtadır. Minberin kaide ve tacı mermer, parmaklıkları ağaç ve basittir. Mihrap taş ve istalaktidlidir. Kenarları silme ve rozanslarla süslü olup kıymetlidir.

Caminin mimarı karaterine göre, 16. Yüzyıl eseri olduğunu zannediyoruz. Bolu salnamesinde banisi Demirtaş Paşazade Mehmet Bey olarak gösterilmektedir. (Bolu Livası Salnamesi. 1921-1922 Sh: 289)

Bina Vekiller heyeti kararı ile Milli Eğitim Bakanlığı'na devrolunmuş ve aynı Bakanlıkça da Memleket Kütüphanesi yapılmıştır.”
“Paphlagona Gayrı Menkul Eski Eserleri ve Arkeolojisi. Cilt. 1. Arkelolog Ahmet Gökoğlu, Kastamonu Müzesi Müdürü. Sh: 252, 253. – Doğrusöz Matbaası. Kastamonu. 1952…)

Bolu Kadı Camii Hakkında Kısa Bilgiler
Bolu Kadı Cami; Kitabesi bulunamadığı için, mimari karakterine göre, 16. yy'a kadar tarihlenen bir eser olarak kabul edilmektedir.
Bolu Livası Salnamesi'ne göre eser, Demirtaş Paşazade Mehmet bey tarafından yaptırılmıştır.
Bolu Kadı Cami; yaklaşık 500 yıllık süre zarfında pek çok deprem ve yangın geçirmiş, asli mimari dokusu, gördüğü onarımlar sonucunda önemli ölçüde değişikliğe uğramıştır.
Geçmiş yüzyıllarda Caminin kubbe örtülü olan çatısı çökmüş ve yeni ahşap çatı ile kapatılmış, üç bölümlü son cemaat yeri geri çekilmiştir.
Caminin taç kapısı sivri kemerli eyvan şeklinde olup, iki kenarı mihrabiyelidir. Ahşap kanatlar kündekari işçiliğinin güzel örneklerindendir.
Bolu Kadı Camii geçmiş yüzyıllarda; camii, kadılık merkezi, okuma inziva odaları, şadırvan, hizmet odaları, dükkanları vb. olmak üzere, iki katlı bir külliye konumundadır. Bitişiğindeki kadılık merkezi sebebiyle “Kadı Cami” adı ile anılır.
Kadı Cami, 1914-1918 yılları arasındaki I. Dünya Savaşı yılları ve 1919-1922 yılları arasındaki Kurtuluş Savaşı sırasında ve 1939-1945 yılları arasındaki ıı. Dünya Savaşı yıllarında Depboy; silah, cephane, erzak saklama deposu olarak değerlendirilmiştir.
Kadı Camii son yüzyılda; 1940, 1944, 1957, 1999 depremlerinde önemli hasarlar görmüş olup, 1944 ve 1999 depremlerinde minaresi, şerefe üstüyle yıkılmış ve onarım görmüştür.

Yararlanılan Kaynaklar:
1. Cumhuriyetin 70. Yılında Bolu. BGC Yayını. 1998. Sh: 152,153.
2. Bolu 1998 İl Yıllığı. Bolu Valiliği Yayını. Sh. 135) ,
3. Çele Dergileri
4. Paphlagonia. Arkeolog Ahmet Gökoğlu.
5. Başbakanlık Osmanlı Arşiv Belgeleri
6. Başbakanlık Cumhuriyet Arşiv Belgeleri
7. Evliya Çelebi yazmaları – Bolu
8. Katip Çelebi' yazmaları – Bolu

BAŞBAKANLIK CUMHURİYET ARŞİVLERİ'NDE BOLU KADI CAMİİ BELGELERİ
Bolu Kadı Camii, Başbakanlık Cumhuriyet Arşivleri'nde bulunan belgelere göre;
1. Bolu – Kadı Camii, 1930'lu yıllarda, Bolu Alayı'nı sefer halinde ihtiyacı olan silahların deposu olarak kullanılmaktadır. Milli Müdafaa'ya caminin onarım için boşaltılması gerektiği bildirildiğinde, cevaben Milli Müdafaa; mevcut Alay'ın sefer silahlarını koruyacak bir depo yapıldığında, boşaltma işlemini gerçekleştireceklerini bildirmiştir.
2. II. Dünya Savaşı yıllarında; cephanelik ve erzak saklama amacıyla değerlendirilen yapı, 1949 yılından itibaren, onarımı devlet eliyle yapılmak koşulu ile, kıymetli resmi evrakların, kütüphane demirbaşlarının bulundurulduğu kitaplık olarak kullanılmıştır.
3. 1950'li yılların sonunda, kitaplık olarak kullanımına ilişkin kararname iptal edilerek, onarım çalışması başlatılmıştır. ……………………………..………
1. BELGE
Tarih: Dosya: Fon Kodu:9/2/1937 Sayı:22962M 30..10.0.0Yer No: 192.316..
5. Bolu'daki alaya sefer halinde kullanacakları silahları koyacak bir depo yapılmadan Kadı Camisi'ni boşaltmalarının mümkün olmadığına dair Milli Müdafaa'nın görüşü.
……………
2. BELGE:
Tarih: Sayı: Dosya:69 Fon Kodu: Yer No: 4/3/1949 3/8835 15 30..18.1.2 118.102..16 Bolu'daki Karakadı Camiinin hakim ve onarım giderlerinin bütçesinden ödenmesi ve kitaplık olarak kullanılması.
3. BELGE
4. Tarih: Sayı: Dosya 68- Fon Kodu:
5. 17/2/1959 113224/ 11 30..18.1.2 Yer No:151.76..7.
Bolu'daki Karakadı Camiinin bakım ve onarım giderleri Devlet Bütçesinden ödenmek ve kitaplık olarak kullanılmak üzere Maarif Vekaleti'ne tahsisine ilişkin 3/8835 sayılı Kararnamenin yürürlükten kaldırılması.
(Başbakanlık Cumhuriyet
Arşivleri'nde sadece iki belgede
Kara Kadı Camii olarak adı geçen
Bolu Kadı Camii'nin adı, Osmanlı
Arşiv belgelerinde ve diğer
Cumhuriyet Dönemi Arşiv
belgelerinde “Kadı Camii” olarak
kaydedilmektedir.”

I.EVLİYA ÇELEBİ: Osman Gazi zamanında Sungurbay Şemsi tarafından fethedilmiştir. Bu sebeple kendisine oğuldan oğula ocaklık verilmiştir. Şimdi bunlara Paşa evladları derler.
Kalesini Bursa tekfuru yaptırmıştır. Topraklı bir dağ üzerinde dört köşe bir kaledir. 14 zeamet, 55 timarı vardır. Çeribaşısı ve Alaybeyi vardır. Beş nahiyesinin adı Etraf-ı şehr, Gökçe, Sazak Gerede, Durdur Divan ve Bağlıca'dır.
Her ne kadar Türklük ise de eşrafı ve tüccarı yoktur. 34 mahalle, 34 mihrab, 300 kadar tahta örtülü evi vardır. Bazı yabancıların ev ve hanları kiremit örtülüdür. Paşa Sarayı, Şemsi Paşa Sarayı, Zülfikar Ağa Sarayı vardır. Çarşı içindeki Mustafa Paşa Camii ve Ferhad Paşa Camii Mimar Sinan'ın yapıtıdır. Şimsi Paşa Hamamı meşhurdur. 7 hanı, 7 çeşmesi, bedesteni vardır tümü de Şemsi Paşa hayratıdır. 400 kadar dükkanı vardır..

2. KATİP ÇELEBİ: “….Bu şehirde düz bir alanda kuruludur. Çevresi dağlarla kaplıdır. Ancak doğu ve batısı açıktır. 3 hamamı, 3 camisi vardır. Bunlar Şemsi Paşa Camii, Karaçayır Mahallesi Camii, Debbağlar Camii ve Gölböri Mahallesi Camii'dir. Güneyinde çifte ılıcası vardır. Erkeklere ait olanının iki havuzu bulunur. Kadınların havuzu bir tanedir. Mudurnu yaylaklarından gelen küçük bir nehir vardır ki Gölpazarı ile Hisarönü kazaları arasında denize karışır ve Gölböri Mahallesi yöresinde küçük bir gölceğizi vardır. Bolu yakınlarında iki göze vardır. Birinin suyu donup taş olur, diğerinin suyu taşı eritir. Oraya ağaçtan tekneler koyarlar. Bolu'da üzüm olmaz.
Kadı Camii şerifi: Demirtaş Paşazade yeni eski Mehmet bey tarafından 904 yılında yapılmıştır. Kapısı ve camlarının kapıları asarı atikadır. Rivayete göre yapılış tarzı Haremeyn şerif ölçülerine göre yapıldığı söylenir. I. Cihan Harbinde ve İstiklal Harbi'nde Depboy olarak kullanılmıştır. 1944 Şubat'ında güzel Bolumuzu harap eden zelzele kısmen hasar görmüş, minaresinin üstü uçmuştu. Sonra tamir edilerek ibadete açıldı. (Çele Dergisi. Sayı: 47 Sh: 13, 14. Yıl: Mart -1967. Muhsin Karamanoğlu)



UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.