• BIST 97.533
  • Altın 145,745
  • Dolar 3,5801
  • Euro 4,0019
  • Bolu 10 °C
  • İstanbul 16 °C
  • Ankara 10 °C

NAGIL, NAKIL (NAHIL)

Hasan Dinç

Köyümüzün yaşayan,, ancak unutulmakla karşı karşıya kalan kültürünü, adet , anane ve geleneklerini, bilebildiğim kadar geçmişini ve köklerini anlatarak tanıtmaya çalıştığım BOLU İLİ, GEREDE İLÇESİ ÇOĞULLU KÖYÜ adını taşıyan kitabımın “düğün bizde böyle olur” bölümünde bu kelimeden bahsetmiş, üzerinde genişçe durmuştum. Gelin arabasının oğlan evinden kız evine giderken boyu bir metreye yaklaşan kurumuş bodur bir ağacın dallarına meyvelerin, renkli kâğıtların bağlandığı; en üst dalına ise ağaçtan yapılmış bir kuş ya da uçak modelinin yerleştirildiği ve NAGIL denilen bir adetten bahsetmiştim. Bu NAGILIN yanına elinde kamçı olan bir kadın oturtulurdu. Kadının görevi NAGILI korumak ve üzerine asılmış renkli kâğıtları, meyveleri hele de kuş ya da uçak modelini almaya çalışan erkek çocuklardan uzak tutmaya; yaklaşan her çocuğa kamçı ile vurarak NAGILDAN bir şeyler almasına engel olmaktı. Erkek çocuklar da inadına NAGILA yaklaşıp renkli kâğıtları, meyveleri ve de model kuş ya da uçağı bir şekilde kaparlar, kendileri için kıymetli olan NAGILDAN kaptıklarını evlerinde saklarlardı. Bu durum gelin arabasının kız evine varmasına kadar sürerdi. NAGILIN kamçılı kadın tarafından korunmaya alınması “Süslenmiş ağacın” eksiksiz bir şekilde geline ulaştırılması anlamına geldiğini tahmin etmekteyim.

Türkçe kelimelerde kökle gövde arasında anlam bakımından bir yakınlık ilgisi mutlaka bulunur. Yani kelimenin anlamı kökünden kaynaklanır. Ben de NAGIL kelimesinin anlamı üzerinde hep düşünmüş fakat ikna olabileceğim bir sonuca ulaşamamıştım. NAGIL kelimesine yakın yapıda dilimizde başka bir kelimeye de rastlamadım. Dilimizin eski, yeni bütün sözlüklerine bakmama rağmen NAGIL kelimesini de bulamamıştım. Ancak kelimenin benzeri olan NAKIL şeklinde bir kelimeye Azerbaycan Türkçesinde gördüm. Bu kelime Azeri Türkçesinde çok işlek bir şekilde  “Darbı mesel ya da Atasözü” anlamında kullanılmaktadır. Ancak bu NAKIL kelimesinin köyümüzde kullanılan NAGIL kelimesiyle ses benzerliği dışında bir ilgi bağı bulunmamaktadır.

Son dönemde evde çok boş vaktim olmaktadır. Bu vaktimi genelde kitap okuyarak değerlendirmekteyim. Elimdeki son olarak meşhur İranlı şair Şeyh Sâdî-î Şîrazî’nin dünyaca meşhur BOSTAN ve GÜLİSTAN adlı kitabı bulunmaktadır. Elimdeki kitap dilimize Kilisli Rıfat Bilge tarafından çevrilmiş 1978 deki on birinci baskısıdır. O günlerde alarak şahsi kütüphaneme kazandırdığım bu kitabı daha yeni okuma fırsatı buldum. Doğrusunu isterseniz bu kitabı okumaktaki isteksizliğime bir türlü sebep bulamamaktayım. Ancak gecikerek de olsa okumaktan çok mutlu oldum ve kitaptan çok önemli kazançlarımın olduğunu söyleyebilirim. Şark İslâm düşüncesinin şah kitaplarından biri olan bu eseri bulabilen bütün okuyucularıma hararetle tavsiye ederim.

En büyük kazancım yıllarca arayıp da bulamadığım bir bilgiye bu hazinede rastladım. Böylece yıllar süren meraklı arayışım da sona ermiş oldu. Köyümüzde kullanılan NAGIL kelimesi burada karşıma çıktı. Kelimenin aslı NAHIL olarak kaydedilmiş ve Arapçadan dilimize geçmiştir. Bizim yöremize de değişerek NAGIL şeklinde söylenegelmiştir. NAHIL kelimesi kitapta çeviren tarafından “mum ve gümüşten ağaç dalı şeklinde yapılarak gelin önünde götürülen süs” olarak açıklanmıştır. Görülmektedir ki NAHIL tam da bizim köyde NAGIL olarak kullanılan kelimenin kendisidir. Köyümüzde kelimenin ses yapısında ki değişiklik ifade ettiği süs kavramında da değişikliğe uğramış, gümüş yaprak düğün sahiplerinin zenginliği doğrultusunda “süslenmiş ağaca” dönüşmüştür.

Kelimeye bir de Mustafa Nihat Özon’un OSMANLICA-TÜRKÇE sözlüğünden baktım. Kelime orada da NAHL, NAHİL şeklinde görülmektedir. Sözlükte kelime “yapma süs ağacı” olarak tarif edilmiştir. Ayrıca kelimenin Arapça da” hurma ağacı” ve “sevgilinin boyu” anlamlarına da kullanılmakta olduğu sözlükte kaydedilmiştir. NAHİL kelimesi köyümüzde kullanılan “Süslenmiş ağaç” anlamıyla NAGIL kelimesinin aynısıdır. Köyümüzde kullanılan NAGIL kelimesi Arapça NAHİL kelimesinin çok az değişikliğe uğrayarak söyleniliş şeklidir. Anlam beraberliği yanında şekil benzerliği de dikkatten kaçmamaktadır. Bu kelime dilimize Arapçadan giren diğer kelimeler gibi yaygınlık kazanamamış, fakat köyümüzde hayat bulmuştur. Bu kelimenin köyümüze yakın çevre köylerde de kullanıldığı görülmemektedir. Bu durum bile ayrıca incelemeğe değer bir öneme haizdir.

Yıllarca kökünü, kaynağını aradığım bu kelimeye son olarak BOSTAN- GÜLİSTAN kitabında ( sayfa 261 ve 1 numaralı dip not) rastlamam bende kaybedilmiş bir hazinenin gün ışığına çıkarılması kadar mutluluk oluşturmuştur. Köyümüzde GÜLİSTAN adı verilmiş çok sayıda kadın da bulunmaktadır. Bu durum tahminimce köyümüzün ilk sakinleri Orta Asya’dan gelirken belli bir süre İran’da ikamet ettiklerini ve orada edindikleri bir kısım adetleri Anadolu’ya ve yerleşim bölgesi olan Gerede’ye taşıdıkları görülmektedir. Durumun en akla yakın izahı böyle görünmektedir.

Bu yazının herkesi çok ilgilendirdiğini sanmıyorum. Ama ilgilenenler için önemli bir kaynak olarak değerlendirileceğini de tahmin ediyorum. Yeni bir yazıda ve ayrı bir konuda buluşmak üzere kalın sağlıcakla.

    

Bu yazı toplam 1810 defa okunmuştur.
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Yorumlar
    Yazarın Diğer Yazıları
    Tüm Hakları Saklıdır © 1989 Bolu Gündem Gazetesi | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
    Tel : (0.374) 217 66 66 | Faks : (0.374) 218 21 21 | Haber Yazılımı: CM Bilişim