• BIST 93.419
  • Altın 243,842
  • Dolar 6,4985
  • Euro 7,3766
  • Bolu 15 °C
  • İstanbul 23 °C
  • Ankara 14 °C

ORMANLARIN AĞLAYAN YÜZÜ : DEVRİK OLGUSU

Suat Tosun

 

 

2018  yılının  yumuşak  geçmekte  olan kış mevsiminin  şubat  ayı  başlarında , Bolu-Aladağ   Ormanlarında  oluşan  fırtına ,yaklaşık  30 bin metreküplük   devrik  oluşturarak   olağanüstü  odun hasılatına yol açmıştır.

Ulusal ve  yerel  basına yansıyan  devrik  fotoğrafları  yüreğimizi   burkarak  ,bir çoğumuzda   yanıtlanması  beklenilen  soru ve yorumlara yol açtı.

Yerkürede  fırtınalar  giderek artan  hız  ve  frekansta ormanlara büyük zararlar veriyor.Özellikle de yapay ormanlara…

Neden orman ekosistemleri fırtınalara karşı savunmasızdır? Etkileri nasıl sınırlanacaktır?

Otuz yıl öncesinde Almanya,da teknik bir gezide silvikültürcü bir  profesör; Almanya’daki orman  ıslahındaki  gelişmeleri izlerken bizlere; “Buradaki yapılan  ıslah çalışmalarıyla  oluşturulan  yapay ormanlar, sakın sizlerin moralini bozmasın,Türkiye’nin  övünebileceği  doğal ormanlar, belki artımları düşük gibi olsa da  en büyük hazinelerinizdir”  demiş,bizleri dolaştıran Alman ıslahçı hocayla da yapılan genetik-ıslah çalışmalarını önemsemediğini belirterek uzun tartışmalar yapmıştı.

Fırtına ve kar devriklerini yalnızca bir faktöre  bağlamak  olanaksızdır.Devrikler üzerinde ; iklim değişimi,  ağaç türü ,meşçere  yapısı, silvikültürel uygulamalar, meşcere  sağlığı,  meşcere   stabilitesi, toprak yapısı,hava kirliliği, vd.ayrı  ayrı etkilere sahiptirler.

Fırtınalar doğası gereği çok rastgele olup, nisbeten nadir oluşur.Acaba rüzgar rejimleri değişti mi ?

AVRUPA DA  FIRTINA  HASARLARI

F.A.O (1995) kayıtlarına  göre: 1967 yılında Almanya ve İsveç’in güneyinde  10 milyon m3,1972 yılında Almanya’nın kuzeyinde 17 milyon m3, 1984 yılında Orta  Avrupa’da  25 milyon  m3 ağaç,  şiddetli  rüzgar   ve fırtına nedeniyle zarar görmüştür.2000 yılında Fransız Araştırıcı D.Dol ve  Riou-Nivert tarafından yapılmış çalışmalarda,  Avrupa’da fırtına hasarı , frekansı ve  büyüklüğündeki -1865 yılından 2000 yılına kadar  artış -dikkate değerdir(şekil 1).

Burada öncelikle 1999 yılına dikkati çekmekte yarar var.1999 yılını “ şehirlerde , denizlerde ve ormanlarda felaketler ve ölümler” yılı olarak belirtmemiz pek şaşırtıcı olmayacaktır.Şehirlerde,17 Ağustos1999,12 Kasım1999 şiddetli depremleri; Akdeniz’de deniz suyu sıcaklığının anlaşılamayan  nedenlerle  ısınıp deniz altı bitkilerine, süngerlere zarar vermesi; Ormanlar da ise;  1865  yılından beri   en yüksek fırtına  zararları 26 -27 aralık 1999  günlerinde olmuştur.  Özellikle  Fransa,  Almanya, Danimarka ve İsviçre’de  ormanlarda iki günde 180 milyon m3 olağanüstü  hasılat  elde edilmiştir. Almanya’da  fırtınada  50 insan,60  milyon  devrik  İsviçre,de 31 insan ölümü, 4 bin kaza, Fransa’da 6 vilayette OHAL ilan edilmiştir  (CTBA.2004).

Avrupa’da araştırma kuruluşları devrik ve kırık zararları üzerinde proje kapsamında etüdlere başlamışlar ve 2005 yılında aldıkları sonuçları yayınlamışlardır. Fırtına hasarlarına etken olan faktörleri;

  • Rüzgarların Tetikleyici Faktörü: Saatte hızı 80km’den 180 km’ye kadar ulaşan devirici fırtınalar
  • Değişen Topoğrafik yapı: Yükselti,meyil,bakı,arazi yapısı.
  • Ağacın Boylanması.: Çok sık değişen faktördür.Meşçerelerin dayanıksızlığının boylanma ile arttığı geniş kabul görmüştür.
  • Toprak Faktörü : Yavaş değişen bir etkiye sahiptir.Toprak ıslaklığı ve derinliği önemli olup ,kuru ve daha derin topraklar,nemli ve derin topraklardan daha stabil gözükmüştür.
  • Ağaç Türü Faktörü: Sabit etkiye sahiptir.Yapraklı türler,iğne yapraklı türlere göre  daha dayanıklıdır.En hassas türler,kavak,batı ladini, duglas göknarı,sarıçam,kestane,karaçam,kiraz, olmuştur.
  • Meşçerelerin HeterojenYapısı: Kapalılık,meşcere sıklığı,,ağaç tepe tacı yüksekliği,tür karışıklığı,dikey ve yatay strüktür.
  • Aralamalar: Tehlikeyi ikincil derecede ağırlaştıran faktördür.İğne yapraklılarda net etki vermekte,kayında etkisiz,meşede bazı yerlerde devrilmeye etkilidir.
  • Boy/göğüs çapı oranı (h/d): Tek ağaçların ölçülebilen stabilite kriterlerinden biridir.Orta Avrupa’ da  bu oranın 60 üst sınırından yukarıda  olmamamasına dikkat edilmelidir.Rüzgara hassas ormanlar da hektardaki ağaç sayısının 600 dan fazla olmaması önem kazanır.

28 Ocak 2009 tarihinde , Fransa’da Klaus fırtınası 8 kişinin ölümüne sebep olmuş,42.5 milyon m3 hasılata erişen bu olayda, Aquitan Ormanı servetinin %30’ unu kaybetmiştir.

 

ÜLKEMİZDE FIRTINA ZARARLARI

Devrik konusunda ilk istatistikte, 1955-1964 yılları arasında meydana gelen fırtına zararları miktarına göre, en büyük zararın Bolu,Zonguldak,Kastamonu,SinopOrmanBölgeMüdürlüklerinde%86.3 (Türkiye geneline nazaran)oranınaulaşmıştır. Bolu Or.Böl.Müd.lüğünde, 1962 yılında AladağOrmanlarında 480 bin m3 devrik oluşmuştur.Bu olaya göre; Batıkaradeniz Bölgesi fırtına olaylarına açık hassas bir karaktere sahiptir.Özellikle 2001 yılı kışında Türkiye’nin kuzeybatı kısmında toplam 5 milyon m3 e varan bir önemli hasar oluşmuştur .Sadece 2001 kışında sadece Bolu –Aladağ Or.İş.Müd.lüğünde 600 bin m3 ‘ü aşan tesbitler yapılmıştır.Bu olayda ağaç tepe taçları aşırı kar yüklüyken şiddetli fırtına oluşmuş zarar büyümüştür.

Farklı bir durum ise; Ilgaz Dağı etrafındaki seçme sınıfı göknar             ormanlarında devrik olaylarının sık tekrarı(2001-2006yıl.)    nedeniyle,normal kesim(plan etası ile) yetersiz yapılmakta, meşcere stabilitesi zamanla bozulmakta ve bu da devrik miktarını  artırmaktadır (A.Sıvacıoğlu.2007).

Aladağ (Araştırma Ormanında)da 1978 yılında göknar                                  devriklerinde yapılan ölçmelerde h/d oranı; özellikle kalın çaplı bireylerde 60’ dan 40’ lara kadar inse bile devrik olmasına yanıtımız; özçürüklüğü olması ve kök çürüklüğü(fomes annosus) mantarının saptanmasıdır.

  •  

Yerel basından da  öğrendiğimize göre ,Bolu ormanlarını planlama için amenajman heyetlerinin 2018 yılında yenilenme çalışmaları yapacağı bildirilmiştir.

Heyet teknik elemanlarınca,olağanüstü hasılatların geçmişten gelen miktarları göz önüne alınırken, yayla ve mera kenarı ormanlarda doğal rüzgar perdesi(eskidenberi düşünülen ve uygulanan teknik)olanaklarının zorlanması gerekmektedir.

Kamu oyundaki tereddütlü algılayışın(kanaatimce meşçerelere daha fazla eta verilmesi nedeni olarak ağaçların artım gücünün ve servetin artışından kaynaklandığı)  giderilmesi için bir basın toplantısı  yapılması olacaktır.

Ormanlarını korumada engin hassasiyetleri kuşku duyulmaz olan Bolu orman köylüsü ve şehir halkının; teknik eleman ve planlayıcılardan bilgi talepleri doğal haklarıdır.

Güzel yurdumuzu tehdit eden kalleş düşmanlara kahramanca karşı koyarken şehit olan askerlerimize tanrıdan rahmet, ailelerine sabırlar dilerim.

  • qqq-122.jpg

 

Kaynaklar:

 

Tosun,S. ve Ark.(2001):Ilgaz dağı etrafındaki seçme ormanlarında artan göknar devriklerinin nedenleri hak.inceleme raporu .(Or.Bak.lığına sunulmuştur.)

qqq-123.jpg

  •  
  •  

Sıvacıoğlu.A.2007: Silvikültürel uygulamaların Ilgaz Dağları Ormanlarında Göknar Meşçerelerinin yapısına ve çevreye etkileri.earsiv.kastamonu.edu.tr 8080.

   

  •    2018 yılı  şubat ayı başı  BOLU-Aladağ sarıçam ormanlarında devrikler.

 

 

 

 

 

 

 

        

ŞEKİL:1        Avrupada 1860 den  2000 yılına kadar devrikler

Bu yazı toplam 860 defa okunmuştur.
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Yorumlar
    Yazarın Diğer Yazıları
    Tüm Hakları Saklıdır © 1989 Bolu Gündem Gazetesi | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
    Tel : (0.374) 217 66 66 | Faks : (0.374) 218 21 21 | Haber Yazılımı: CM Bilişim