• BIST 97.988
  • Altın 242,791
  • Dolar 6,2610
  • Euro 7,3524
  • Bolu 12 °C
  • İstanbul 21 °C
  • Ankara 14 °C

SEBZE DÜNYASINDAN

Suat Tosun

   

 

“Nerede  yaşadığımız  ve  ne  ile yaşadığımız  bizi  biz  yapar”.

Vefatından günümüze 23 yıl geçen ,İstanbul Kabataş Erkek Liseli’lerin medar-ı iftiharı,dönem ve yatakhane arkadaşımız merhum Adnan Kahveci’nin  fikir babası olduğunu öğrendiğim artık alışageldiğimiz ve haz aldığımız–semt pazarları- (Ayşe Kilerci,2013.); yerel ürünleride sergileme şansını yaratmasıyla, biyolojik çeşitliliğimizi de yakından gözlemlememize yarıyor.Değerli Kahveci’ye gani gani rahmetler dilerim.

Yerel kelimesi, bizler ve Amerikalı’larda, yerel coğrafya ile ilişkilendirilirken; İtalyanlar’da, anlamı” bizim” ve” bize” ait olan “nostrono”kelimesi kullanılır.Yani İtalyanlar yereli daha bir kişiselleştirmişlerdir.

Bizdeki “Seben Elması,Yozgat Kabağı,Çivril Fasulyesi” benzeri bazı yerel ürünleri ise;Amerika ‘da ”terroir veya terrotoir” terimleri ile toprak ve arazi kavramlarıyla  bütünleştirmişlerdir.Toprak ya da arazi ile bitkinin lezzeti arasındaki ilişki anlamına gelen kelime kullanılır.ABD’de  Güney Georgia ‘daki  terrotoir da farklı çeşitte tatlı soğanlar yetişir.Bölgenin düşük sülfürlü soğanları öyle inanılmaz tatlılık verir ki insanlar soğanı elma gibi yediklerini söylerler (Janisse Ray,2013).Seben’in yerel farklılığı ise kanımca, volkanik ana kaya topraklarından(Köroğlu volkanı),mineral zenginliğine dayalı gücünden alıyor.

  • -

Son günlerde devlet yetkililerinin tarım politikasına ait demeçlerinde artışlar gözleniyor (Havza bazında üretime geçiş,mazot desteği  vb.).

F.A.O.’ya göre(2015 raporları); Türkiye;Çin,Hindistan ve ABD.’en sonra Dünyanın en büyük sebze üreticisi.

-Hıyar üretiminde Dünyada ikinci,

-Domates ve ıspanakta Dünyada dördüncü,

-Patlıcanda Dünya beşincisiyiz.

TOBB’’un 2013 yılı raporunda;Türkiye’de 18 yaprağı yenen sebze türü,13 meyvası yenen sebze  türü,12 yumru ve kök sebze türü ve 9 bakliyat sebze türününticari düzeyde üretimi yapıldığını belirtiyor.

Ülkenin sebzede kendine yeterliliği yüzde 106 düzeyinde olmaktadır.Taze soğanda bu düzey yüzde 126 olup, patateste ise yüzde 95 ile zorlandığı görülür.Biyoçeşitlilik  açısından ise; Dünya genelinde 27’ci olan Türkiye  içinde risk geçerli görülüyor.

  • -

Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK); Kastamonu İlini;” bireylerin sürdürebilinir yaşamına doğrudan etkisi bulunan  çevre boyutu “açısından- birinci şehir- ilan etti.Buranın baş tacı sebzesi ise, Taşköprü Sarımsağı.Türkiyenin enfazla sarımsağı Taşköprü’den.Yıllık üretim 20 bin ton .Ülkemizde toplam üretim 200 bin ton.Taşköprü sarımsağı; parlak beyaz rengiyle,pek çok çeşide göre daha baharatlı bir tada sahip,protein oranı daha yüksek. Diğerleri en fazla 2 ay dayanıyorken Taşköprü sarımsağı 9-10 ay kadar dayanabiliyor.Dış rekabet açısından her yıl fiat dalgalanması yaşıyor.Çin Sarımsağı 3-4 TL.iken,Taşköprü sarımsağı 10TL.oluyor.Rakip ülkeler dönümden 3-4 ton verim alıyorken,bizde dönümde 700 kg .da kalıyor.

 TATLI-TURUNCU PATATES VE NOBEL GIDA ÖDÜLÜ

2016 yılı Nobel Gıda Ödülleri; Jan Lowe ve Howard  Bouis’e verildi (Tarla Sera Dergisi,2016).Araştırıcılar,yüksek ürün veren patates çeşitleriyle,yerel çeşitleri çaprazlayarak,sonuçta verimli ve besleyici yeni ürünler elde etmişler.Elde olunan tatlı-turuncu içli patates çeşidi;yüksek oranlarda beta karoten barındırması,zengin Avitamini kaynağı olması ve kolayca yetiştirme özellikleri taşımaktadır.Bu çeşit; şu anda,Afrika’da A vitaminince beslenmesi zayıf  8 ülke ve  yaklaşık 20 milyon insana eriştirilmek üzere yetiştirilmektedir. Uluslarası Patates Merkezi (CIP), şu günlerde turuncu içli- tatlı patatesin yaygınlaştırılması eylem planını ciddiyetle takip ediyor.

                 BİTKİ  ÜREME  MASALI

Bitki üreme biyolojisinde üreme farklılıklarını fantezili olarak, iki tür üzerinden aktarmayı ilginç buldum (Janisse Ray 2015.,Ayşe Kilerci 2013).

Üretiminde dünya ikincisi olduğumuz hıyar, bir evcikli bir bitkidir.Yani, hem dişi çiçekler ve hem de erkek çiçekler aynı bitki üzerindedir.Dişi hıyar çiçeği,erkek hıyar çiçeğiyle evlendikten sonra,”bir bebek hıyar yapabiliriz” derler.Ve bir yaban arısını davet ederler.Yaban arısı öncelikle erkeği ziyaret eder.Onun altın kulelerini görmek ilginçtir.Kulelere tırmanırken etraftaki altın tozlarından bir kısmı yaban arısının ayaklarına yapışır.Arı erkek çiçekle oturup biraz fısır fısır eder,sonra erkek çiçekle vedalaşır.Dişiyi ziyaret etmek için yoluna devam etmesi gerekmektedir.Ve dişiyi de hemen erkek çiçeğin kapısının önünden başlayan sap yolunu izleyerek bulur.Dişi yakında yaşamaktadır.Arı,altın tozunu doğrudan dişinin kapısından içeri taşır.Ve küçücük bir hıyarın ,sarıçiçeğin altında büyümeye başlamasına sebep olur.

İkinci tür örneğimiz olarak, Dünyada üretiminde dördüncü sırada olduğumuz ıspanağa gelelim.Bu serüvende arının yerini rüzgar almıştır.Ispanak ise,iki evcikli bir bitkidir. Bazı ıspanaklar erkek, bazıları dişidir. Bebek ıspanak şöyle oluşur: Dişi ıspanak hep kendisine ait bir evi olsun ister.Yalnızlıktan ve tek başına yaşamaktan hoşlanır.Erkek ıspanak buna anlayış gösterir ve oda kendi mekanında yaşamaktan hoşlanmaya başlar.Ama kadını da sevmektedir.Ve kendileri gibi minik ıspanaklar yapmaları gerektiğini bilir.Çünkü sadece bir yıllık bitkilerdir.Bir yılın sonunda öleceklerdir.Dişi tohum yapmağa hazır olduğunda erkeğe haber verir.Erkekte bebek pudrası kadar ince polenler taşıyan çiçeklerini açar.Rüzgar poleni alır ,dişinin ovüllerinin küçük bir tohum göbeğine dönüşmeye başlamasına sebep olur.

 Ve şu özlü sözle hoşçakalın.

Yiyecekleri fazla analiz ederseniz ,öldürürsünüz.Evet yiyecekleri fazla analiz ederseniz öldürürsünüz; ama yeterince analiz etmezseniz onlar sizi öldürür.

 

         

Bu yazı toplam 1678 defa okunmuştur.
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
Tüm Hakları Saklıdır © 1989 Bolu Gündem Gazetesi | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : (0.374) 217 66 66 | Faks : (0.374) 218 21 21 | Haber Yazılımı: CM Bilişim