eryaman escort , ankara escort bayan, escort ankara, eskişehir escort - ankara escort
  • BIST 105.026
  • Altın 162,655
  • Dolar 3,9187
  • Euro 4,6430
  • Bolu 3 °C
  • İstanbul 12 °C
  • Ankara 4 °C

TRAFİK SIKIŞIKLIĞI VE DIŞSALLIK BEDELİ

Suat Tosun

 

 

Pek  çok  insan  gibi, ne tür kitaplar okumam  gerektiği  konusunda  kaygılar taşırım.

“Görünmeyen Ekonomist ” kitabını  kütüphane rafından alıp, dış kapaklarını incelerken;  The Thames Gazetesi’nin yorumu : “İç karartıcı olduğu varsayılan bir bilime yapılan canlı ve esprili girişi okumak üzeresiniz” övgüleri beni okumaya cesaretlendirdi.

Yazarı, “Financial  Tımes  Gazetesi’nin  “  Görünmeyen Ekonomist” rümuzuyla köşe  yazarı  sayın Tim Hartford; BBC2 Kanalında  Tv sunucusu, Oxford Üniversitesinde  ekonomi  hocalığı ve Dünya Bankasında görevler almış.

Kitapta; piyasa ekonomisi, dışsallık,  rekabet,    kalkınma ve çevre-iklim sorunlarının ekonomi boyutları, çözüm ve öneriler, sıkıcılıktan uzak, sade bir dille anlatılmış.

Ben sizlerle, Bolu gündeminden hem ırak ve hem yakın olan trafik sıkışıklığı konusunu;  özellikle de -Dünya trafikte dur kalk şampiyonu- olan İstanbul’umuzu çok ilgilendirdiği için ele alarak birlikte düşünmek istiyorum.

Hartford diyor ki; “ Ben mutlu bir adamım, fakat hayatımda beni çileden çıkaran şeyler var ve farklı olmasını dilediğim şeyler:

-Washington caddelerinin trafikle tıkalı ve kirlilikle dolu olmamasını,

-Bilgisayar yazılımını bir kaç yılda büyük maliyetlerle yenilememe gerek kalmamam,

-Hasta olduğumda doktorlarımın bana uygun tıbbi tedavi vereceklerine güvenmek isterdim.”

Şüphesiz bu dilekler, ülkemiz için de milyonların benzer istekleridir.

Bilgisayar yazılımı almakla ilgili sorunlar “az bulunurluk koşulları” altında olduğundan  piyasalar iyi işleyemezler  (Microsoft tekeli).Sağlık durumuyla ilgili sorun ise, doktor tedavi ve sigorta şirketi belirsizlikleri, bilgi eksikliğine bağlı noksanlıklardır.

Trafik sıkışıklığı konusuna gelince, Tim Hartford:  Sabah işe giderken ve işten dönerken neden 2-3 saatimi trafiğin içinde geçireyim? Bu tampon tampona trafik  aptalca bir  savurganlık. Hepimiz  otobüse veya servise binebilirdik ve şehir merkezindeki hedeflerimize on beş- yirmi dakikalarda ulaşabilirdik.  Eğer  trafikte otururken geçirilen saatleri, her açıdan üretken ve  keyifli bir hayattan önemli bir  kayıp olarak görürseniz, Londra benzeri  büyük  şehirlerde gecikmenin maliyeti ne kadar da kötüdür. Büyük şehirlerde taşıtlar, masum üçüncü kişilerin mutluluğuna ciddi zararlar verirler. Büyükce hava kirliliğine yol açarlar. İngiltere’de yılda, trafik kirliliğinden yaklaşık yedi bin kişi erken ölmektedir ”diye kaygılarını sıralamaktadır.

  DIŞSALLIK BEDELİ VE LONDRA ÖRNEĞİ

Ekonomistler,  bir malın üretiminin ve tüketiminin o malın satıcıları ve alıcıları dışındaki üçüncü kişilere bir maliyet yüklemesine veya yarar sağlamasına –dışsallık - demektedirler. Trafik sıkışıklığı, tavuk  kümeslerinin atık gübrelerinin yaş depolanmasının yol açtığı kokular, deri imalathanelerinin kokuları,   uyumsuz-negatif dışsallık oluşturur. Elma bahçelerinin civarına konulmuş arı kovanları ise ,uyumlu -pozitif dışsallık yaratmakta.

Sıkışık saatlerde araba kullandıkları için sürücülerden para alma fikrini düşünmeye cesaret edelim. Bir kaç ekonomi terimi ve kuralını daha bilmememiz gerekecek.  Kamu ekonomisinde  Pigou’cu vergiler  ve sübvansiyonlar üretilmesi, negatif dışsallığa neden olan malların üretim miktarında azalmaya neden  olmak suretiyle  kirliliği  azaltırlar. Pigou’cu birim vergi  ile firma çevreye verdiği zararın farkına varmış, dışsallık içselleştirilmiştir. Pigou’cu vergiye düzeltici vergi de denilmektedir. Pigou’cu  sübvansiyon ise,vergi ile aynı hedefe ulaşmayı sağlayan iki farklı yöntemdir (Prof.Dr.Fatih Savaşan, E-kitap).

Hartford’ a  göre:  yaklaşık 14 yıl önce, 2003 yılı başlarında, Londra’da trafik sıkışıklığı bedeli uygulaması başlatıldığında insanlar (şehir merkezine arabayla girmek için günde 5£ (yaklaşık 25TL) tahsil edilmesi) ,  eleştirmenlerin beklediklerinden çok daha çabuk tepki verdiler. Bir yıl sonra araba yolculukları, neredeyse üçte birine düştü. Vergi harcı dışında kalan yolculuklar daha popüler oldu:  Otobüs  yolculukları %15, motosiklet yolculukları % 20, bisiklet yolculukları %30 arttı. Bedelli bölgeye artık girmeyen sürücüler çeşitli tepkiler kullandılar. %50 si toplu taşıma araçlarına geçti ve  %25’i bölgenin çevresinde araba kullandı. % 20 ‘si bisiklet, servis araçları ve de bazı günler evde çalışmak gibi alternatifleri kullandı.

Arabayla yapılan yolculuk sayısı düşerken,  sıkışıklıktan dolayı oluşan toplam gecikme daha düştü, bu da gösteriyor ki trafik sıkışıklığı bedeli, caddelerin çok daha etkin kullanılmasını sağladı ve uyum sağlamak için insanların daha fazla zamanı oldukça, bu dışsallıkla baş etmenin maliyeti daha da düşecektir. Zira temiz hava ve sorunsuz olan trafik, ekonominin bir parçasıdır.

Londra’da  uygulanan - dışsallık vergisi örneği-  sanki  bana,  İstanbul’un  ulaşım sorunlarında  köprü, tünel yapılanmalarına yol açan mühendislik değil de; ekonominin  ucuz araçlarının alternatif  olup  olamayacağının sinyallerini veriyor gibi…

Bu yazı toplam 917 defa okunmuştur.
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
Tüm Hakları Saklıdır © 1989 Bolu Gündem Gazetesi | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : (0.374) 217 66 66 | Faks : (0.374) 218 21 21 | Haber Yazılımı: CM Bilişim