GÖNÜLLÜLÜK VE VATANDAŞ BİLİMİ

 

Vatandaş Bilimi ; son  yıllarda bilimsel yayınlarda ve sosyal medyada sıkça rastladığımız bir bilim adı.

Kitle (toplum ,halk) bilimi olarakta bilinen vatandaş bilimi, bilim insanlarının büyük veri kümelerini toplamasına  veya keşfetmesine yardımcı olmak içingönüllülerin- yapılandırılmasının  bir yoludur. Yapılan  İş birliği iki yönlü bir yol olarak gözükmekte.

Eğer gönüllülerin  katılımı  olmazsa , bilim  insanları çok uzun süreli ve çok pahalı  olacak araştırma  alanlarına  el atamamaktadırlar. Gönüllüler   araştırmaya  katkıda  bulunmanın ve yol boyunca  belirli bir  alan hakkında  daha geniş bilgiye kavuşmanın kazancı memnuniyetini yaşayacaklardır (Kew.org).

Anlam olarak  gönüllülük,  elbette bir   karşılık beklemeksizin  yapılan  hizmettir ama… Bu “ ama” dan sonra gelen cümleler,genel olarak bir gönüllünün manevi tatmin ,kişisel gelişim gibi kazanımlarına yol açması  beklenir (A.Fazlıoğlu).

Gönüllülük  ile,  karşılıklı öğrenme ve iletişim becerileri, organizasyon yeteneği, ,kendini keşfetme,  karşılıklı öğrenme ve uzmanlık becerileri gelişmektedir. R.Jose ve  arkadaşları ; “ yeni  bilgi veya bilgi üreten  çaba ve anlayış, yurttaşlığın(vatandaşlığın) on ilkesinin ilkidir” demekle bilimle kurulan köprüyü anımsatır.

Gönüllülük, vatandaşlara bilimsel çalışmanın nasıl yapıldığına dair perdeyi kaldırmaya yardımcı olduğu gibi yer duygusunu geliştirip derinleştirir. Ve izledikleri  bitki ve hayvanlara karşı anlayışlarını ve beğenilerini artırır (T.Crimmins ve Ark.2021).

Kimilerine  göre tüm zamanların en büyük ve en önemli keşfi -  internet- gönüllülüğü epeyce  etkilemiş, geçmişte zor ve yavaş olanlar, bugün  internet ile kolay ve hızlı duruma gelmiştir.  Dr.Uygar  Özesmi’ye  göre ; internet bir  alt yapı olup, E-posta ve web siteleri vasıtasıyle artık insanlar iletişim bilgilerini paylaşarak  ağlar oluşturmaya başladılar.

Peki  gönüllüler (vatandaş)  ile güvenilir bilim üretilebilir mi  ? sorusu mutlaka aklınıza gelecektir.

Bu  programları  yöneten  kuruluşlar  ,hatalı   gözlemleri kaydetmekten kaçınmak için  proje liderleri  tarafından kapsamlı eğitim  ve  destek materyalleri  sağlamaktadırlar (T.Crimmins ve Ark. 2021).

En başarılı vatandaş bilimi örneklerinden bazıları;

Nature’s  Note Book : ABD’de popülerleşen   katılımcıların iklim değişikliğinin devam  eden etkilerinin ortasında , ilkbaharda bitki ve hayvan  faaliyetlerinin erken olup olmadığını belgelemeye yardımcı olmaktadır.

E-bird :Bu projede vatandaş bilim insanları, saha gözlemi yoluyla  kuş bolluğunun kaydedilmesine olanak tanır. Bu veriler 90’ dan fazla hakemli araştırma makalesinde katkıda bulunmuştur.

Galaxy Hayvanat Bahçesi : En tanınmışlardandır.Vatandaş gökbilimciler,20’ den fazla akademik makaleyi konu alan tamamen yeni bir galaksi sınıfı olan “Yeşil Bezelye” galaksilerini keşfettiler.

Diğer  proje konularından bazıları ; plastik ve kirlilik, kuş ve kelebek gözlemciliği, mercan  resifleri, tatlı su balıkları,        biyoçeşitlilik,  sismoloji,  hidroloji vd. konularıdır.

Türkiye ‘de Vatandaş   Biliminde  Öne  Çıkan  Projeler    :

“Türkiye ‘de Üreyen Kuş Atlası” WWF doğa koruma kuruluşunun 2014 yılındanberi desteğiyle kuş türlerinin dağılım haritasını oluşturmayı hedeflemektedir.

“Ulusal  Deniz Anası Ve Benzeri  Türleri İzleme Programı”—TÜDAV.2014

Türkiye Su Varlıklarına  Yönelik Tehditler   (  Tema Vakfı .2016)

Bir Deney  Yapalım mı?    (TUBİTAK-2019.Lise öğrencilerine)

Dünyada vatandaş bilimi çalışmalarının  pandemi  kısıtlamalarına rağmen sürdürüldüğü bildirilmektedir(A.Tulloch.2020.).

Bolu İlinde 2019 yılında kuruluş   yapan ” Bolu Platformu) ise, politika dışı, yerel ve küresel sorunlara kafa yoran gönüllüler topluluğu olup, pandemi  kısıtlamaları nedeniyle durağan hale gelmiştir.  Zamanla üniversite  işbirliğiyle vatandaş bilimi projelerine adımlar  atacağı  şüphesizdir.

Vatandaş bilimi  araştırıcılığı, herkesin  bilim kariyeri  zorunlululuğu  olmaksızın  tutkulu olabileceği, bilimin  bir kısmına dahil olmasının bir yolu gibi gözükmektedir. Yolunuz ve  zihniniz  açık olsun…

 

Bu yazı toplam 2832 defa okunmuştur
Önceki ve Sonraki Yazılar
YAZIYA YORUM KAT
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.