Yanıltıcı yüksek ısı dalgaları

Gezegenimizin en önemli gündemini yaratan küresel ısınma ve iklim değişimi olaylarında bizleri şaşırtıp yanıltan aşırı hava koşullarına şahit olmaya başladık.

Umumiyetle geçmişte güneş ışıdığında dışarı çıkma fırsatının içimize, belirgin bir neş’e ve mutluluk kattığını hissederdik. Küresel ısınma da Avrupalılar’ın gelecekte en uygun ılıman ülke gördükleri kuzeyde yer alan İngiltere ile Ülkemizde ise ,yüksek sıcaklıkların nisbeten daha az görüldüğü Karadeniz Bölgesi ılımanlık nosyonunu kaybetmeğe aday gibi…

Son 20 yılda aşırı hava olayları arttı. Alışageldiğimiz mevsimsel kalıplar ise değişmekte…

ABD’de milyar dolarlık hasarlar yaratan şiddetli fırtınaların sayısı 7 kat, şiddetli su baskınlarının sayısı 4 kat, yine milyar dolarlık büyük orman yangınlarının sayısı şimdilerde 20’ inci yüzyıl rakamlarının 5 katı olarak bildirilmektedir.

Bunların yanı sıra yüksek sıcak hava dalgalarının sayısı ve insan sağlığına etkileri hayli fazlalaşmış durumda. Afrika, Asya ve Amerika kıtalarından sonra Avrupa’da da sıcak hava dalgalarının öldürücü istatistikleri çoğalmaya ve bu konuda uyarıcı makaleler artmaya başladı.

İngiltere’de akademisyen Chloe Brimicombe (iklim değişimi ve sağlık uzmanı) 2020 yılında yazdığı makalede , İngiltere’de sıcaklıklıkların 40 C dereceye yaklaşmasının çok muhtemel olacağını söylediğini, bunun iki yıl sonra 2022 yılı 19 temmuz tarihinde şimdiye kadar ki en yüksek sıcaklık 40.3 C dereceye ulaşarak ortaya konduğunu belirtti.

Sıcak hava dalgaları denilince ; bir bölgenin sıcak mevsimde veya tropikal ülkelerde herhangi bir zamanda üç veya daha fazla günlük süre meydana geldiğini hatırlamamız anlaşılır.

Hindistan ve Pakistan’ da bu yıl son rekor sıcaklıklar ekinlerin ölmesine ve insan ölümü olaylarının artmasına neden oldu (Tahıl ihracına sekte vurdu).

SICAK HAVA ÇARPMASI VE DOKTOR TAVSİYELERİ

Amerika’ da Teksas Üniversitesinde ısıya bağlı hastalıkların tedavisiyle uğraşan Gabriel Neal ; sıcak çarpmasının aslında çok ciddi bir konu olduğunu; her yaz ABD’yi bir çok sıcak hava dalgası sarar ve doktor deyimiyle “Eforsuz şiddetli hipodermi” ile bağlantılı olarak ölüm ve hastaneye yatışların artmasına sebep olduğunu bildirmekte “ (2021).

“Sıcak çarpması bir kişinin çekirdek vücut sıcaklığının yükselmesidir. Sağlıklı bir insan vücudu ,ortam sıcaklığındaki büyük değişikliğe rağmen 36.6 ve 37.7 C derece arasındaki dar aralıkta sabit çekirdek sıcaklığını koruma konusunda kayda değer bir kapasiteye sahiptir.Bu sıcaklık karmaşık fizyolojik geri besleme döngüleri tarafından kontrol edilir.Eğer kontrol sistemindeki bir arıza nedeniyle çekirdek sıcaklığı 40.5 C dereceye ulaştığında merkezi sinir sistemi ile komplikasyonlar ve kardiyovasküler,solunum sistemi yetmezliği gibi olumsuz sağlık sonuçlarıyla ölüm riski oluşur” E.N. Noumova ABD.(2018).

Sıcak hava dalgalarının etkisiyle kanımızda stres hormonu, kortizon seviyesini artırmakta ,vücudumuzda daha fazla adrenalin ve testosteron üretildiğine dair bilimsel kanıtlardan söz edilmektedir.Sıcaklıktaki artışlar sürekli artan intihar olaylarını da etkilemektedir.

Giydiğimiz kıyafetin soğuma yeteneğimiz üzerinde büyük etkisi vardır. Bol ve açık renkli giysiler buna yardımcı olur.

Sıcak çarpması geliştikçe kalbimiz hızlı atıyor. Ciğerlerimiz hızlın nefes alıyor ,baş dönmesi ve mide bulantısı hissediyoruz. Kaslarımıza kramp giriyor ve kafamız karışıyor .Sonunda bilincimizi tamamıyle kaybediyoruz.

“Sıcak çarpması herhangi bir yaşta olabilir. Ancak daha çok yaşlılar ,özellikle de 70 yaşın üzerindekiler hedefe daha yakındır. Zira insanlar yaşlandıkça vücut soğuma yeteneği azalır ve genellikle yaşlılar bu yeteneği daha da bozan ilaçlar alırlar .Ayrıca yaşlılar tehlikeli sıcak hava dalgasının farkında olmayabilir ve evlerinde çalışan klima ve kontrol edecek bir kimsesi olmayabilir.Nemlendirmek ,dinlenmek ve serin bir ortam bulmak sıcak çarpmasını önlemenin anahtarıdır.”

Araştırmalar, ayaklarınızı soğuk suya sokmanın ,çekirdek vücut ısısını düşürmenin ve organlarınızı çalışır durumda tutmanın iyi bir tedavi yolu olduğunu gösteriyor.

Dünya sağlık örgütünün rehberliği 35 C derecenin üstündeki sıcaklıklarda yüksek bir fan kullanmanın ısı bitkinliği ve sıcak çarpması olma şansımızı azaltmayacağı yönündedir. Ilık suyla bir duş almak, sizi daha hızlı serinletir. Soğuk duş ise tehlikeli olabilir.

Aşırı sıcak hava suyumuzu pompalayan boruları, enerji hatlarını ve demiryollarını zorlamaktadır .Bu sorun,Akdeniz ülkelerinde yaygın olan 38 derecenin üzerindeki sıcaklık dolayısıyle pek önemsenmez. Ancak İngiltere’nin alt yapısı, tipik olarak kış aylarında ısıyı korumak üzere tasarlanmıştır. İngiltere’de demiryolları binlerce km. çelik raylardan oluşmuştur. Çelik , yüksek termal iletkenliğe sahiptir. Bu da diğer inşaat malzemelerine göre çok daha hızlı bir şekilde ısıyı emip aktarabileceği ve çevredeki hava sıcaklığından 20 dereceye kadar daha yüksek hava sıcaklığına ulaşacağı anlamına gelir . Çelik raylar ısıda uzar, rayı tabanına ve yanlara doğru iter.Ray tokası onarımı ise, bir kaç gün sürer ve gecikmeler yaratır.

İspanya, Fransa’da ise, demiryollarında kullanılan çelik üretim esnasında farklı şekilde işlenmiştir.

Araştırıcı Hannah Cloke (2020);”Sıcak hava dalgaları genellikle muhteşem gökgürültülü fırtınalar ve ölümcül sellerle sona erer.Ancak nerede ve ne zamanvuracaklarınıtahmin etmek zordur” demekte ve diğer afetlerle de irtibatlandırmaktadır.

Özetle,bilim insanları ; ” Dünyanın sıcak hava dalgalarına ,diğer afetler gibi küreselbir erkenuyarı sistemine olan ihtiyacının,ivedilikle hal yolunasokulmasını bildirmektedirler.”

Bizlerin halk sağlığı için soğuk havalarda sıkça kullandığımız bir tavsiyenin aşırı sıcak havalarda ise, değiştirilmesi kanısındayım.”Ayağını ve başını serin, gönlünü ferah tut, düşünme derin”.

KAYNAKLAR: Chloe Brimicombe (2022) : Four thing scool contries can learn, from hot ones about dealing with heatwaves.The Conversation fr..

E.N. Naumova.(2018): 3 Dangers of rising temperature that could effect your health now.The Conversation.

Kiran Tota Maharaj (2022): England wasn’t built to withstand 40 C 0 .The Conversaton.Fr.

Gear Near (2021) : 3 tips for preventing heat stroke.The Conversation.

Hannah Cloke (2020) :Heatwaves often end in spectacular thunderstorms and deadly floods.The Conversation.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Suat Tosun - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Bolu Gündem Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Bolu Gündem hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler Bolu Gündem editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Bolu Gündem değil haberi geçen ajanstır.