Orda Bir Dağ Var Uzakta / O Dağ Bizim Dağımızdır

Hani  yaşıtlarımın  iyi  bildiği  değerli şair-yazar  Ahmet Kutsi Tecer (1901-1967) ‘in Anadolu kokan ünlü şiiri “Orda bir köy var uzakta ”mısralı şiirinin üçüncü dörtlüğü sanki bizim Köroğlu Dağlarımıza atıf yapılmış gibi geldi bendenize…

Orda bir dağ var uzakta / O dağ bizim dağımızdır /  İnmesekte  çıkmasakta  / O dağ bizim dağımızdır.

Köroğlu hayranlığını ; “Koçyiğit  Köroğlu” tiyatro oyunu ile Ülkü mecmuasında tefrika olarak sunmuş,1949 yılında ise, Büyük Tiyatro açılışında piyes olarak oynatılmıştır.

Söz Köroğlu Dağlarından açılmışken , şubat 2022 ‘ de bu  köşemde yüksek dağların kırılganlığından  bahsederken, Fransız dağ ekolojisi profesörü  Dirk Schmeller’in araştırmalarından yararlanmıştım,  aynı araştırıcı ;   2 Ekim 2022 tarihli makalesinde;  “Dağlarda  iklim değişikliği   - Bilim ne  diyor ? “ dağlar da ekolojik değişimlerin neler olabileceğinden bahsetmiş. Bolu’muzun kırsalında doğal varlıklarımızın gündemini de ilgilendirecek bilimsel bulguların bazılarını sizlere aktarmak gereğini arzuladım.

Bilimsel  araştırmalara  göre ; dağlardaki  iklim  değişikliği  hakkında  neler biliniyor ve  neden oralarda,  ovalardan ve şehirlerden  daha güçlü olabiliyor ?

Dağlarda yağan kar  giderek azalıyor ,ince ve geniş olmayan kar yığınları  ilkbaharda erken sıvılaşmakta,bunun sonucu hava sıcaklığının 5 C derecenin üzerinde  seyrettiği vejetasyon  büyüme  periyodu   artar.Bu pek iyi bir şey değildir!

Dağ  ekosisteminde iklim değişikliğinde dikkate alınması gereken yağış rejiminden  sonra bazı  mekanizmalardan  özetle bahsedilmesi  gerekmektedir.

Bunlar: Albedo etkisi, Sahra toz ve kum bulutu fırtınaları, yüzey nemi ve evapotranspirasyon,  Stephan –Boltzman  etkisi, içme   suyu kaynaklarının azalması v.d…

Albedo bir yüzeyin ışığı yansıtma kapasitesidir. Kar gibi beyaz yüzeyler güneş ışınımını karanlık yüzeylerden daha fazla yansıtır (Bu nedenle de daha yüksek albedoya  sahiptir.).  Böylece de yansıyan radyasyon bu berrak  veya beyaz yüzeyleri ısıtmayacaktır . Karların erimesiyle ,çorak ve kayalık ortaya çıkan araziler daha  az güneş  radyasyonunu  yansıtmakta ve  ısıyı daha uzun süre korumaktadır. Ardından  özellikle  dağlık bölgelerde , küresel  ısınmanın etkisini daha da artıran olumsuz bir  negatif sarmalın içine girilir.

2022  yılı mart ayında  Avrupa’nın dağlık ekosistemlerinde Sahra toz ve kum bulutlu fırtına olayları yaşanmıştır. Renkli kar daha fazla ısı emer ve daha hızlı erir .Hızlanan  iklim  değişikliği ile bu  tür olaylar  daha sık hale gelmekte ve erken erimeyi  güçlendirmektedir .

Yüzey nemi ve evepotranspirasyondaki artış,uzun dalga radyasyonunda(ısı)bir artışa yol açar ve yükseltiye bağlı sıcaklığı geçici olarak artırabilir.Genel olarak evapotranspirasyon  yani bitki örtüsünden  ve su kütlelerinden gelen terleme  de sıcaklık değişimlerine katkıda bulunabilir.

Artan sıcaklara  yol açan bir başka süreç ;  Stephan- Boltzman  etkisi ile açıklanır.

Dağ ekosisteminde bu etki,  kayalarda ve toprakta hapsolan ve yeniden yayılmayan enerjiyi  belirtir.Bu özellikle kayaların hakim olduğu Alpin Rejyonunda daha sıcaklıklara yol açabilir.

Tüm bu farklı süreçler enerji içinde çalışabilir ve kar erimesini daha  da hızlandırarak ,adeta durdurulmaz hale geleceği dağlık bölgelerinde devrilme noktalarını oluşturur.         Dağlardaki bir devrilme noktası : su rezervlerinin kaybına ,dağlarda ve ovalarda kuraklık  veya  sel baskınlarına neden olabilir. Bunun açıklaması olarak, sanayi, biyolojik  çeşitlilik ve insan toplumu üzerindeki yansımaları beraberinde getirir.

Dağlardaki iklim değişikliği önemli bir içme suyu kaynağı su ekosistemlerini zayıflatacaktır  .Su kalitesinde yıldan yıla düşüşler  saptanmıştır.

Avrupa’da    kötü örnek   İspanya-Fransa sınırındaki Pirene Dağlarının durumudur. Bu silsiledeki olumsuz uygulamalar köklü değişiklikleri   gerektirmektedir. Turistler ve çiftçiler için zayıf alanlara erişimin  kısıtlanması,   koyun ve inek sürülerinin boyutunda   bir azalma  ve dağlardaki veterinerlik   böcek kovucuların ve  insanların yasaklanmasıyla sonuçlanabilir.

Dağ ekosistemi uzmanlarına göre ; “ hassas ve kırılgan yüksek dağların geleceğinin  planlanmasında, bilimsel alan  ile  siyasi  alan arasında erdemli bir döngü yürütülmek zorundadır .Burada bilim farklı çıkarları  ve  bakış açılarını bir araya getirici ,ancak ortak kaygıda sürdülebilir kalkınmayı teşvik eden kolaylaştırıcı rolünü oynayabilir”  görüşü  belirtilmiştir.

Kaynaklar: Jean –Paul Moatti.2018: Comme pour le climat,la science est in dispensable a chaque objectif du developement durable.The conversation.

Dirk Schmeller .2022: Changement   climatiqueen montagne:  que art science ? The conversation.Fr

Dirk Schmeller 2021: Pourquoi  le rechaussement climatique s’accelere dans les Pyrenees?

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Suat Tosun - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Bolu Gündem Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Bolu Gündem hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler Bolu Gündem editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Bolu Gündem değil haberi geçen ajanstır.