Siyaset nazariyesi

Ankara’yı her ziyaretimden dönerken edindiğim birkaç kitap mutlaka bulunur. Onlarla kişisel kütüphanemi zenginleştirmekten garip bir haz alırım. Onları sıraya koyar, mutlaka okurum. Son Ankara ziyaretimde de bu kural değişmedi. Zafer çarşısından aldığım 6-7 kitap kütüphanemin hem kemiyet hem de keyfiyet anlamında zenginleşmesine sebep oldu. Aldığım kitaplardan biri de Ensar Köse tarafından sadeleştirilerek günümüz Türkçesine SİYASET NAZARİYESİ adıyla kazandırdığı KATİP ÇELEBİ’NİN orijinal adı DÜSTÛRU’L- AMEL Lİ İSLÂHİ’L-HALEL olan, günümüz Türkçesine Bozuklukların Düzeltilmesinde Tutulacak Yollar diye çevirebileceğimiz kitabıdır.

Kâtip Çelebi XVII. Yüz yıl Osmanlı toplumunun en önemli aydınıdır. 1609 tarihinde doğup 1657 tarihinde genç yaşta ölmesine rağmen pek çok kıymetli eser yazmış velut bir mütefekkirdir. 48 yıllık kısa ömründe tarih, coğrafya, bibliyografya, biyografi ve siyaset ilmine dair birçok eser telif etmiştir. Takvîmü’t-tevârih, Cihânnümâ, Keşifü’z-zunûn, Süllemü’l vusul, Tuhfetü’l-kibar ve Mizânü’l-hakk onun bilinen en meşhur eserlerindendir. Hacim itibariyle en küçük, taşıdığı değer itibariyle en muhtevalı kitabı da şüphesiz Düstûru’l-Ameli li Islâhi’l-Halel orijinal adıyla bilinen Siyaset Nazariyesi adıyla günümüz Türkçesine kazandırılan kitabıdır.

Siyaset Nazariyesi adıyla günümüz Türkçesine kazandırılan ve gerçek adı Düstûru’l Amel li Islâhi’l- halel olan bu kitap 1653 yılında yazılmıştır. Yazıldığı dönem Osmanlı Devletinin haşmetli devrini tamamladığı, duraklama döneminin bütün özellikleriyle hissedildiği bir dönemdir. Devlet bütçesi açık vermeye başlamış, bunun sonuçları olarak iç karışıklıklar artmış ve devlet otoritesi sarsılmıştır. İktidar kavgalarını hız kazandığı, sıkça iktidar değişiklikleri ve bunun sonucu olarak devlet adamlarının katledildikleri bir dönem yaşanmaktadır. Bu dönem devrin padişahı IV.Mehmet’in küçük yaşta olması ve saray kadınlarının yönetime egemen oldukları, ekonomik sıkıntıların baş  gösterdiği ve bütçenin açık vermeye başladığı bir dönemdir.

İşte böyle bir dönemde Padişah IV: Mehmet’in emriyle içinde bulunan nakit sıkıntısının aşılması için pratik çareler bulunması amacıyla Baş defterdar Zurnazen Mustafa Paşa’nın başkanlığında bir toplantı düzenlenmiştir. Toplantıya katılanlardan biri de Kâtip Çelebi’dir. Bu toplantıda alınan karar gereğince toplantıya katılan devlet ricali, mevcut iktisadî buhrandan çıkış yollarını gösteren birer rapor hazırlamakla görevlendirilmişlerdir. Adı geçen kitap işte Kâtip Çelebinin hazırladığı iktisadi buhrandan çıkış yollarını gösteren rapordur. Kâtip Çelebinin hazırladığı bu çok önemli rapor iktidar kavgaları ve yönetim değişiklikleri nedeniyle padişaha sunulamamış ve onun dirayetle teklif ettiği tedbirler uygulamaya sokulamamıştır. Ancak içerdiği çok önemli teklifler zaman içinde daha da değer kazanmış, eser günümüze kadar değerini kaybetmeden  kütüphanelerin en mutena yerlerinde saklanmıştır. Bu eserden batılılar da haberdar olmuş, üzerinde zengin ve önemli çalışmalar yapılmıştır.

Yukarda ifade edildiği gibi hacmi küçük muhtevası büyük olan bu rapor da iktisadi buhrandan çıkış yolları cesaretle tespit ve ifade edilmiştir. O dönemde bu tekliflerin ifade edilmesi gerçekten de cesaret gerektirmektedir. Hele bir tedbir var ki bunu her baba yiğidin o dönemde padişaha sunabilmesi başıyla oynamak anlamına gelmektedir. Çünkü devlet bütçesindeki açığın kapatılması için asker sayısının azaltılmasını teklif etmektedir. Bu tedbir yeniçeri ve sipahi ocaklarının başkaldırması ve baş istemesinin birinci sebebidir.

Raporuna “Sözün hayırlısı az ama meramı ifade edenidir” diye başlayan Kâtip Çelebi Osmanlı toplumunu dört sınıfa ayırmaktadır. Bunlardan birincisi ulemâ, ikincisi asker, üçüncüsü tüccar ve dördüncüsü halktır. Halkı Allah’ın sultanlara ve beylere bir emaneti olarak değerlendirmektedir. Ayrıca şu önemli tespiti raporuna geçirmektedir. “Devlet ancak yöneticilerle vardır. Yöneticiler ancak parayla vardır. Para ancak halkla vardır ve halk ancak adaletle vardır”  Devleti bir insan vücuduna benzeten Kâtip Çelebi devlet hazinesini insanın midesine benzetmektedir. Bundan dolayı “mide mesabesinde olan hazineye, gıda mesabesinde olan para gelmeyerek boş bırakıldığında bu boşluk halktan gelen vergilerle doldurulur” Ancak halk zayıf düşürülmüş, zulümle mahvedilmiş, iş ve kazançtan geri kalmışsa hazinenin beklediği para gelmez. Bu nedenle devletin birinci görevi halkı zalimlerden korumak, onları himayeleri altına almak, adaletle muamele etmek ve gönüllerini hoş tutmaktır. Böylece halkı yerinde sabit tutmak ve şehirlere göçü önlemek gerekmektedir. O dönemde Anadolu’yu gezen Kâtip Çelebi şu gerçek tespiti yapmaktadır. “Celâliler ortaya çıkınca zayıf düşen halk, asıl yerlerini terkederek köylerden şehre firar ettiler. Bu gün İstanbul’un çevresi bile, bu şekilde göç edenlerle doludur.”(Acaba günümüze benziyor mu?)

Kâtip Çelebi’nin ikinci tedbiri ise asker sayısı ile ilgilidir. O devletin geçmiş dönemlerinden örnekler vererek zamanıyla mukayese yapmaktadır. Devletin en güçlü olduğu Kanuni Sultan Süleyman zamanında (1562-1563 yılı) devletten maaş alan asker sayısının toplam 41.479 kişi olduğu ve bunun bütçeye getirdiği yükün ise 122.300.000 (Yüz yirmi iki milyon üç yüz bin) akçe olduğunu zamanın resmi belgelerinden almıştır. Bunlara sayı ve nakit ödemeler her sene artarak 1610 yılında maaş alan  asker sayısı 91.202 ye, ödenen para ise 318.000.000 (üç yüz on sekiz milyon) akçeye ulaşmıştır. Devlet bütçesinin rahatlaması için asker sayısının geçici olarak azaltılması ve sabitlenmesi gerekmektedir. Bu teklifi günümüz Türkiye’siyle mukayese edersek ekonomik yönden niye sırtımızı yerden kaldıramadığımız anlaşılır. (Günümüzdeki asker sayısını bir tarafa bırakırsak) iç güvenlik ordusu ( polis teşkilatı) ve din görevlisi sayısının astronomik artışı ve diğer devlet görevlilerine(Özellikle eğitim ve sağlık ordusu mensuplarına) göre fazla maaş ödenmesi devlet bütçesine getirdiği yükü resmi bütçe kayıtlarından okumak mümkündür. Kitabı, diğer teklifleri ve tedbirleri öğrenmek isteyen bütün okuyucularıma tavsiye ederim.

Bir başka konuda buluşmak üzere kalın sağlıcakla.  

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Hasan Dinç - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Bolu Gündem Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Bolu Gündem hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Bolu Gündem editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Bolu Gündem değil haberi geçen ajanstır.


REALTY WORLD'DEN ÖRENCİKTE SATILIK YATIRIM FIRSATI

REALTY WORLD EMLAK DÜNYASININ GÜVENİLİR MARKASI ÖRENCİKTE YOL KENARI 2 KAT İMARLI 30 METRE YOLA CEPHELİ ELEKTRİK-SU-YOL-TÜM ALTYAPI HAZIR...

REALTY WORLD ILYAS ÖZÇELİK GAYRİMENKUL

KASAPLAR'DASATILIK 4 KAT İMARLI ARSA.DEĞERLİ YATIRIM

REALTY WORLD EMLAK DÜNYASININ GÜVENİLİR MARKASI KASAPLAR BÖLGESİNDE 4 KAT İMARLI VİLLA İÇİN UYGUN ÇOK KULLANIŞLI 409 METREKARE KUPON ARSA DETAYL...

REALTY WORLD ILYAS ÖZÇELİK GAYRİMENKUL

*RW'DEN; LÜKS YAPILI&GENİŞ, 3 YILLIK BİNADA 3+1 SATILIK DAİRE*

REALTY WORLD EMLAK DÜNYASININ GÜVENİLİR MARKASI * AŞAĞI SOKU MAH.ARÇELİK YOLU ÜZERİNDE * SOSYAL BİLİMLER LİSESİ KARŞISI , ADLİYE YAKININDA...

REALTY WORLD ILYAS ÖZÇELİK GAYRİMENKUL

ALTIN EMLAK'TAN TURİZM BÖLGESİNDE MÜSTAKİL EV FIRSATI

ALTIN EMLAK BOLU MERKEZ TEMSİLCİLİĞİ ​MUDURNU TAŞKESTİ İLÇESİNDE BOLU MERKEZ 1 SAAT ABANT TABİAT PARKI 40 DK MESAFEDE  SAROT TERMAL PARK'A 10 DK ...

05301564817 ÖZGE VARLIK

KİRALIK 3+1 DAİRE ALTIN EMLAK'TAN

ALTIN EMLAK BOLU MERKEZ TEMSİLCİLİĞİ CADDE ÜZERİNDE 3+1 EBEVEYN BANYOLU2 ADET BALKONLU(YAKIN ZAMANDA BİRİ KAPANACAKTIR)SIFIR DAİRE KİRALIKTIRİŞLETME A...

05301564817 ÖZGE VARLIK

DAĞKENT TOKİ 2+1 KİRALIK DAİRE ALTIN EMLAK'TAN

ALTIN EMLAK BOLU MERKEZ TEMSİLCİLİĞİ BOLU MERKEZE BAĞLI DAĞKENT MEVKİİNDE A.İ.B.Ü TIP FAKÜLTESİNE YAKIN KONUMDA BULUNAN DAĞKENT TOKİ 2. ETAP'TA GÜNEY-...

0(530) 156 48 17 ÖZGE VARLİK

ABANT'A YAKIN KONUMDA YOLÇATI KÖYÜNDE SATILIK VİLLA

ALTIN EMLAK BOLU MERKEZ TEMSİLCİLİĞİ'NDEN ​ BOLU MERKEZE SADECE 5 DK. ABANT KAVŞAĞINA 2 DK. UZAKLIKTA MERKEZE BAĞLI YOLÇATI KÖYÜ İ...

0(374) 222 34 14 ALTIN EMLAK BOLU MERKEZ TEMSİLCİLİĞİ

BOLU PİRAHMETLER KÖYÜ'NDE SATILIK 6.737M² ARAZİ

ALTIN EMLAK BOLU MERKEZ TEMSİLCİLİĞİ'NDEN BOLU MERKEZE BAĞLI PİRAHMETLER KÖYÜNDE KÖY MERKEZİNE 1.2 KM MESAFEDE BULUNAN ARAZAMİZ 6...

0(374) 222 34 14 ALTIN EMLAK BOLU MERKEZ TEMSİLCİLİĞİ

ABANT'A YAKIN YOLÇATI KÖYÜNDE VİLLA YAPIMINA UYGUN 612 M² ARSA

ALTIN EMLAK BOLU MERKEZ TEMSİLCİLİĞİ'NDEN BOLU'NUN VE ÇEVRE İLLERİN EN GÖZDE TURİZM MERKEZİ OLAN ABANT TABİAT PARKINA 18 KM...

0(374) 222 34 14 ALTIN EMLAK BOLU MERKEZ TEMSİLCİLİĞİ

ABANT'A YAKIN KONUMDA SİTE İÇİNDE SATILIK 2+1 VİLLA

ALTIN EMLAK BOLU MERKEZ TEMSİLCİLİĞİ'NDEN ​ BOLU MERKEZE SADECE 10 DK. UZAKLIKTA TURİZMİN GÖZDE MERKEZLERİNDEN ABANT YOLU ÜZERİND...

0(374) 222 34 14 ALTIN EMLAK BOLU MERKEZ TEMSİLCİLİĞİ