TİTREYEN DEV : PANDO

 

İfil ifil  esen güz rüzgarında, tiril tiril  Titrek kavakların  renk cümbüşü yaprakları   eğlenceli  bir görsellik  yaratır.

Yazımın konusu şaşmanıza neden olacak bir olgu; Titrek kavak ( Populus tremula L.) ağaç türümüzün kendisine çok benzeyen  kardeş türü Amerikan Titrek kavağı (Populus  tremuloides ) ‘ın   Dünyanın en yaşlı ve en büyük organizması -  olarak keşfinin  ilanıdır.

Pando   nedir?

O tek bir  klon ve genetik olarak   erkek, dünyadaki en büyük  bir organizmadır .O tek kişilik bir  orman:  Tek bir kök sistemiyle birbirine bağlı  ve aynı DNA’ya  sahip  yaklaşık 47000 Titrek kavak ağacından oluşan bir klonal  koloni.

Batı Amerika’nın  Utah Eyaleti  dağlarında bulunan  Pando,Titrek kavak klonlarından oluşan yaklaşık 43 hektarlık bir alanı kaplamakta. Aslında birbirine bağlı bir kök ağından  kaynaklanan  47 bin  adet genetik özdeş gövde  (Tek klon).Bu organizma yaklaşık 6 bin ton ağırlığı ile  dünyanın en büyük kütleye sahip bitkisidir.Denizden  yüksekliği yaklaşık  1500m.de bulunur.

Pando son   buzul çağından sonra   ortaya çıktı ve  o zamandan beri büyük ölçüde  istikrarlı bir iklimle  uğraştı.  Bu organizma 1975 yıllarında Burton V. Barnes  tarafından keşfedildi.  Kütlesiyle dev Sekoya General  Sherman’ı  bile çok gerilerde bıraktı. Pando  ABD. Ulusal Orman Servisince koruma altındadır. Kesilme tehlikesi olmamasına rağmen  birkaç faktör nedeniyle kütlesinde gerileme tehlikesi geçirdiği  bildirilmekte.

Katır geyiğinin doğal yırtıcısı Pumaların kaybolmasıyle bu klonal  koloninin  etrafında serbestçe otladığı ve taze sürgünleri yediği, doğal yenilenmesini  yavaşlattığı belirlenmiştir . Bunun üzerine kafes çitlerle çevirme tedbirleri alınmıştır.Bu zararlara mantar hastalıkları ve yaprak lekesi eklenebilir.

PEYZAJ  EKOLOJİSİ  YÖNÜYLE  YERLİ  TİTREK  KAVAĞIMIZ

Titrek kavak, Amerika kıtasındaki kardeş türüyle birlikte dünyada en geniş yayılışa sahip ağaç türüdür. Ormancılıkta geçmişten beri kısmen odunu kağıt endüstrisinde kullanılır.

Titrek kavak gözlemcileri, daha çok sonbahar aylarında yapraklar dökülmeden önce kavakların aldığı göz alıcı renklerle ilgilenirler. Parlak altın rengi, sarı gül ve hatta kırmızımsı gül rengi yaprakları, iğne yapraklı göknar ve çam  komşularının koyu yeşilinin yanı sıra  daha da çarpıcı  görünür. Tek bir klon aynı anda birden fazla farklı renkte yaprak oluşturabilmektedir.

Seben –Taşlıyayla  Gölet’ini çevreleyen  Kavaklıdağ  Orman Serisi; Titrek kavak,  Kirazlıdağ  Serisi ise, Yabani kiraz ağaç türlerinin  bolluğundan bu coğrafi ismi almışlardır. Bu iki ağaç türümüzün sonbahar renklerinin göz alıcılığı, şimdilerde Gölet’in bana biraz yavan gelen çevre peyzajını pastoral renk cümbüşüne boğabilecektir. Bu konuda göl için yatırımda bulunan kuruluşlarımız, çevre düzenlemesinde bu yerel ağaçlara mutlak öncelik verilmesini şart koşmalıdırlar.

Titrek kavağın enteresan bir özelliği ise, doğal orman kurmada öncü ağaç olarak alana ilk yerleşendir. Orman yangını, heyelan, çığ v.s.bozulan yaşam alanlarında kendisini klonlayarak üreme yeteneği bunda rol oynar. Gençlik yıllarında gölge isteyen göknar, ladin gibi bazı asal ağaç türlerimize gölge olarak bir nevi “dadılık” görevini yüklenir. Sonrasında kendini geri plana atarak karışımını sürdürür (1960 ‘lı yıllarda Bolu-Aladağ-Ardıç Ormanı’nda” Vali Yanığı” denilen ormanın kuruluşu örneği, silvikültür ders kitaplarında dile getirilmiştir).

Yurdumuzda doğal kaynak koruması açısından sadece Kastamonu-Araç ilçesinde “Titrek Kavak Gen Koruma Ormanı” bulunduğu düşünülürse, bu ıslah koruma amaçlı meşcerelerin Bolu İli’nde de çoğaltılması temennimizdir.

Sağlıcakla kalınız.

 

 

Kaynaklar:  Berkay Alpkunt .UNGO.com.tr/2021.08/15000 yıl yaşındaki titrek kavak.

Richard E.Walton.23.11.2021/ The conversation.

populus-tremula-781527-2.jpg

thumbnail_images.jpgthumbnail_titrek-kavak.jpg

 

 

Bu yazı toplam 844 defa okunmuştur
Önceki ve Sonraki Yazılar
YAZIYA YORUM KAT
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.